Hội nghị quan chức kinh tế cao cấp lần thứ hai (SEOM 2/57) đã diễn ra từ ngày 27 đến 29 tháng 5 năm 2026 tại thủ đô Manila, Philippines. Trong bối cảnh ASEAN chính thức bước vào giai đoạn chuyển tiếp từ Kế hoạch tổng thể Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) 2025 sang Kế hoạch chiến lược AEC 2026 – 2030, Hội nghị SEOM 2/57 mang ý nghĩa quan trọng đánh giá việc triển khai thực hiện bước đầu Kế hoạch AEC giai đoạn mới và hội nhập kinh tế mới với ba trụ cột nổi bật.

Ứng phó với các biến động kinh tế - địa chính trị toàn cầu, đặc biệt tác động từ khủng hoảng Trung Đông.

Triển khai định hướng từ các tuyên bố cấp Bộ trưởng ASEAN và Tuyên bố của Lãnh đạo ASEAN về Ứng phó với Cuộc khủng hoảng Trung Đông tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 48, Hội nghị dành nhiều thời gian thảo luận, đánh giá và ghi nhận rằng ASEAN đã thể hiện khả năng chống chịu trước tác động của cuộc khủng hoảng Trung Đông tốt hơn dự kiến cho đến nay. Tuy nhiên, Hội nghị cũng lưu ý những rủi ro suy giảm kéo dài xuất phát từ các căng thẳng địa kinh tế đang diễn ra ảnh hưởng đến năng lượng, thương mại, chuỗi cung ứng và ổn định tài chính.

Hội nghị nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục duy trì cảnh giác và nâng cao mức độ sẵn sàng ứng phó trước những bất định đang thay đổi, đặc biệt trong sáu lĩnh vực ưu tiên bao gồm: phê chuẩn Hiệp định ATIGA nâng cấp; đa dạng hóa thương mại; mở rộng Cơ chế Một cửa ASEAN (ASEAN Single Window); hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs); tránh áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại; tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng đồng thời tái khẳng định cam kết chung trong việc duy trì các thị trường mở, minh bạch và có thể dự báo được.

Liên quan đến đề xuất xây dựng Chiến lược Dự trữ Dầu ASEAN, Hội nghị nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo đảm tính khả thi về thương mại và tính bền vững của cơ chế dự trữ dầu ở cấp khu vực, đồng thời khẳng định giá trị của việc tham khảo kinh nghiệm từ các khu vực khác, bao gồm kinh nghiệm của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cũng như tăng cường hợp tác với các đối tác sản xuất năng lượng khác trong bối cảnh trữ lượng dầu của ASEAN còn hạn chế.

Hội nghị cũng lưu ý rằng việc xây dựng cơ sở hạ tầng cần thiết có thể mất nhiều năm, do đó sáng kiến này không phải là giải pháp cho cuộc khủng hoảng hiện tại mà hướng tới việc tăng cường khả năng chống chịu trong dài hạn. Hội nghị đã trao đổi về sự cần thiết phải xây dựng một chiến lược khu vực thống nhất, mang tính liên trụ cột, nhằm ứng phó với các cuộc khủng hoảng hiện tại và trong tương lai, bao gồm khả năng xây dựng một hệ thống cảnh báo sớm để dự báo tốt hơn các cú sốc tiềm tàng.

Trọng tâm thảo luận này cho thấy ASEAN đang chuyển từ quản lý hội nhập truyền thống sang quản trị rủi ro kinh tế chiến lược với ba định hướng nổi bật: an ninh kinh tế ASEAN đang trở thành một chương trình nghị sự mới bên cạnh hội nhập kinh tế; khả năng chống chịu chuỗi cung ứng và năng lượng được coi là ưu tiên dài hạn sau các cuộc khủng hoảng địa chính trị liên tiếp và ASEAN đang hướng tới việc xây dựng một cơ chế cảnh báo sớm và ứng phó khủng hoảng ở cấp khu vực, tương tự các mô hình của EU và OECD, thay vì chỉ xử lý theo từng ngành riêng lẻ.

Hoàn tất đàm phán DEFA: Tâm điểm của chương trình nghị sự kinh tế số ASEAN

Hội nghị ghi nhận rằng toàn bộ các điều khoản của Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) đã được thống nhất và đàm phán DEFA đã chính thức kết thúc. Hội nghị giao Nhóm Chuyên gia Pháp lý về DEFA tất công tác rà soát pháp lý nhằm tạo điều kiện cho các quốc gia thành viên tiến hành các thủ tục trong nước chuẩn bị cho việc ký kết Hiệp định tại Hội nghị Cấp cao ASEAN vào tháng 11 năm 2026.

Việc hoàn tất đàm phán DEFA đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hợp tác kinh tế ASEAN do DEFA không chỉ là hiệp định kinh tế số khu vực đầu tiên trên thế giới mà còn là nền tảng cho hội nhập số trong các lĩnh vực như thương mại điện tử; dữ liệu xuyên biên giới; dịch vụ số; thanh toán điện tử; AI và đổi mới sáng tạo. Đây sẽ là một trong những hiệp định có tác động sâu rộng nhất đến thương mại số ASEAN trong thập kỷ tới.

Đầy nhanh tiến trình nâng cấp các FTA hiện có và mở rộng mạng lưới FTA mới

Hội nghị ghi nhận những tiến triển đáng kể trong đàm phán FTA ASEAN – Canada với mục tiêu kết thúc đàm phán trong năm 2026. Đàm phán nâng cấp FTA ASEAN – Hàn Quốc đã chính thức bắt đầu và dự kiến kết thúc trong năm 2027. ASEAN đang xem xét khả năng đàm phán nâng cấp FTA ASEAN – Nhật Bản. ASEAN và Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh đang chuẩn bị nghiên cứu khả thi FTA ASEAN – GCC và khả năng khởi động đàm phán ASEAN-GCC FTA trong giai đoạn 2026-2027 là rất cao.

Mở rộng không gian kinh tế đối ngoại với việc đẩy nhanh tiến trình nâng cấp các FTA hiện có và mở rộng mạng lưới FTA mới phản ánh một định hướng chiến lược mới của ASEAN trước các biến động địa chính trị và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn: Cẩm Thơ, Văn phòng BCĐLNKT