1. Bối cảnh mới của hội nhập: quy mô, độ phức tạp và mức độ rủi ro tăng nhanh
Trong những năm gần đây, các số liệu quốc tế và trong nước cho thấy tiến trình hội nhập kinh tế của Việt Nam đang bước sang giai đoạn có quy mô lớn – tiêu chuẩn cam kết cao hơn, mức độ cạnh tranh mạnh hơn và rủi ro bên ngoài gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ chế điều phối liên ngành ở cấp quốc gia.
Theo số liệu của Tổng cục Hải quan và các phân tích thị trường, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2025 đạt 930,07 tỷ USD, tăng 18,2% (tương ứng tăng 143,14 tỷ USD so với năm trước), phản ánh quy mô hội nhập thương mại tiếp tục mở rộng nhanh. Hai thị trường Hoa Kỳ và Trung Quốc chiếm khoảng 422 tỷ USD (xấp xỉ 46% tổng kim ngạch), trong khi nhóm thị trường xuất khẩu chủ lực Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, ASEAN, Hàn Quốc, Nhật Bản,… chiếm khoảng 84,6% tổng kim ngạch xuất khẩu. Ngân hàng Thế giới (WB) cho biết tỷ lệ tổng kim ngạch xuất nhập khẩu/GDP của Việt Nam duy trì trên 185%, thuộc nhóm nền kinh tế có độ mở cao nhất thế giới. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam đạt khoảng 6,0–6,5% năm 2025.
Bên cạnh đó, theo các báo cáo của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, với tổng vốn đăng ký năm 2024 đạt khoảng 36,6 tỷ USD và giải ngân khoảng 23,2 tỷ USD. Theo báo cáo cập nhật của Bộ Tài chính Việt Nam, tổng vốn FDI đăng ký (bao gồm cấp mới, điều chỉnh và góp vốn mua cổ phần) đạt khoảng 31,52 tỷ USD trong 10 tháng đầu năm 2025, tăng 15,6% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện đạt 21,3 tỷ USD, tăng 8,8%, mức cao nhất trong 5 năm gần đây. Những số liệu này tiếp tục khẳng định sức hấp dẫn của Việt Nam trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu suy giảm. UNCTAD tiếp tục xếp Việt Nam trong nhóm 20 điểm đến FDI hấp dẫn toàn cầu.
Ở cấp độ toàn cầu, Báo cáo Triển vọng và Thống kê Thương mại toàn cầu của WTO (bản cập nhật tháng 10/2025), dự báo thương mại hàng hóa thế giới năm 2025 tăng 3,6% về khối lượng, phục hồi sau mức tăng thấp của năm 2024. Về giá trị, thương mại hàng hóa toàn cầu dự kiến tăng khoảng 7–7,5%, phản ánh xu hướng phục hồi giá hàng hóa và nhu cầu thương mại quốc tế. Tuy nhiên, môi trường thương mại tiếp tục chịu sức ép lớn khi các biện pháp hạn chế nhập khẩu mới đã ảnh hưởng tới 4.604,1 tỷ USD giá trị thương mại, tương đương 19,4% tổng nhập khẩu toàn cầu trong giai đoạn 10/2024 – 5/2025.
Những diễn biến này cho thấy hội nhập kinh tế quốc tế không chỉ tiếp tục mở rộng về quy mô mà ngày càng gắn chặt với tăng trưởng, ổn định vĩ mô và vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Mức độ phụ thuộc vào thương mại và đầu tư quốc tế gia tăng đồng nghĩa với việc các biến động bên ngoài có thể lan tỏa nhanh hơn vào nền kinh tế trong nước. Trong bối cảnh đó, điều phối liên ngành không chỉ là yêu cầu kỹ thuật của quá trình hội nhập mà đã trở thành một cấu phần của quản trị phát triển quốc gia, đặt ra yêu cầu tăng cường cơ chế điều phối trong giai đoạn các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới được triển khai sâu rộng.
2. Nhu cầu tăng cường điều phối liên ngành trong giai đoạn Hiệp định Thương mại tự do thế hệ mới
Trong giai đoạn FTA thế hệ mới hiện nay, phạm vi cam kết đã mở rộng mạnh từ cắt giảm thuế quan sang các lĩnh vực quản trị kinh tế như kinh tế số, lao động – môi trường, mua sắm chính phủ, doanh nghiệp nhà nước và an ninh chuỗi cung ứng. Hội nhập vì vậy không còn chỉ là hoạt động mở cửa thị trường mà trở thành động lực cải cách thể chế và hoàn thiện khung khổ chính sách trong nước.
Việt Nam hiện đã tham gia 17 FTA, trong đó có các hiệp định tiêu chuẩn cao như CPTPP, EVFTA và UKVFTA. Các cam kết mới liên quan trực tiếp tới nhiều lĩnh vực chính sách công – từ đầu tư, tài chính, nông nghiệp đến khoa học – công nghệ, môi trường và lao động – kéo theo yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa nhiều Bộ, ngành trong quá trình xây dựng, sửa đổi và thực thi chính sách. Chi phí điều phối vì vậy gia tăng đáng kể, đặc biệt trong việc bảo đảm tính nhất quán giữa mục tiêu phát triển trong nước và nghĩa vụ quốc tế.
Trong bối cảnh đó, tăng cường điều phối liên ngành không chỉ nhằm bảo đảm thực thi FTA hiệu quả mà còn trở thành nền tảng của quản trị hội nhập quốc gia trong giai đoạn phát triển mới, gắn chặt với yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng.
3. Định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn mới
Trong bối cảnh môi trường kinh tế – thương mại toàn cầu tiếp tục biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn gia tăng cùng với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, công tác hội nhập kinh tế quốc tế cần được triển khai theo hướng chủ động, toàn diện, sâu rộng và hiệu quả, gắn chặt với nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế.
Theo định hướng tại Nghị quyết Đại hội XIV, hội nhập kinh tế quốc tế trong giai đoạn mới cần được triển khai theo hướng chủ động, toàn diện, sâu rộng và hiệu quả, gắn kết chặt chẽ với yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, nâng cao khả năng chống chịu và thích ứng trước các biến động bên ngoài.
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi cam kết hội nhập. Một trong những yêu cầu trọng tâm trong giai đoạn tới là tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách phù hợp với các cam kết quốc tế. Việc nội luật hóa đầy đủ, kịp thời các cam kết hội nhập sẽ góp phần tạo môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Đồng thời, cần tăng cường cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực thi cam kết tại các Bộ, ngành và địa phương nhằm bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ trong triển khai. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng gắn hội nhập với hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập được nhấn mạnh trong Nghị quyết Đại hội XIV.
Thứ hai, nâng cao năng lực dự báo và tham mưu chính sách. Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao năng lực nghiên cứu, phân tích và dự báo xu hướng kinh tế – thương mại quốc tế. Việc chủ động theo dõi các thay đổi về chính sách thương mại, xu hướng bảo hộ, chuyển dịch chuỗi cung ứng, kinh tế số và kinh tế xanh sẽ giúp cơ quan quản lý kịp thời đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp, góp phần nâng cao khả năng thích ứng của nền kinh tế. Điều này phù hợp với định hướng tăng cường năng lực phân tích, dự báo chiến lược về hội nhập trong bối cảnh tình hình quốc tế diễn biến nhanh và phức tạp.
Thứ ba, tăng cường phối hợp liên ngành và liên địa phương. Hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng mang tính liên ngành và liên lĩnh vực, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành và địa phương trong cả quá trình đàm phán, ký kết và thực thi cam kết. Do đó, cần tiếp tục củng cố cơ chế phối hợp liên ngành, bảo đảm chia sẻ thông tin kịp thời, nâng cao hiệu quả điều phối và tránh chồng chéo trong quá trình triển khai các nhiệm vụ hội nhập. Đây là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm tính đồng bộ và thống nhất trong triển khai hội nhập quốc tế.
Thứ tư, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các FTA. Việc nâng cao hiệu quả thực thi các FTA đã ký kết cần được coi là trọng tâm trong giai đoạn tới. Cần đẩy mạnh công tác thông tin, phổ biến cam kết; tăng cường đào tạo, tập huấn; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm của quá trình hội nhập, qua đó bảo đảm hội nhập mang lại lợi ích thiết thực cho nền kinh tế.
4. Tiếp tục phát huy vai trò điều phối của Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế trong giai đoạn hội nhập mới
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng và liên ngành, yêu cầu tăng cường điều phối ở cấp quốc gia trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Với chức năng là cơ chế phối hợp liên ngành trong lĩnh vực hội nhập kinh tế quốc tế, Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế (BCĐLNKT) tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối, điều phối và hỗ trợ các Bộ, ngành, địa phương triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách hội nhập. Điều này phù hợp với yêu cầu tăng cường điều phối liên ngành trong triển khai các chủ trương, định hướng lớn về hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Chính phủ trong giai đoạn mới.
Theo Quy chế hoạt động mới ban hành năm 2025, BCĐLNKT có chức năng nghiên cứu, đề xuất, điều phối liên ngành và giúp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách về hội nhập kinh tế quốc tế.
Một là, nâng cao hiệu quả công tác điều phối, theo dõi và đôn đốc thực thi hội nhập. BCĐLNKT cần tiếp tục phát huy vai trò đầu mối điều phối liên ngành, tập trung theo dõi, tổng hợp tình hình triển khai các cam kết hội nhập; đôn đốc thực hiện các nhiệm vụ được giao; kịp thời kiến nghị giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh.
Hai là, tăng cường vai trò tham mưu chính sách về hội nhập kinh tế quốc tế. Trong thời gian tới, cần tiếp tục nâng cao chất lượng tham mưu cho Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về các định hướng, giải pháp lớn trong hội nhập kinh tế quốc tế.
Ba là, thúc đẩy chia sẻ thông tin và nâng cao nhận thức về hội nhập. Đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền và phổ biến về hội nhập; tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan nhằm nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và cộng đồng doanh nghiệp về cơ hội và thách thức của hội nhập. Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng của BCĐLNKT nhằm nâng cao nhận thức xã hội và hiệu quả thực thi hội nhập.
Cuối cùng, tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. BCĐLNKT tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp thông qua việc tổng hợp phản ánh, kiến nghị; phối hợp tổ chức các hoạt động phổ biến, hướng dẫn thực thi cam kết; góp phần tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Nhìn tổng thể, hội nhập kinh tế quốc tế tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển và củng cố vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế trong giai đoạn phát triển mới. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập, tăng cường phối hợp liên ngành và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các cơ hội từ các FTA có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Trong thời gian tới, nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế sẽ là điều kiện quan trọng để Việt Nam tận dụng tốt hơn mạng lưới liên kết kinh tế đã xây dựng, củng cố nền tảng tăng trưởng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả hơn mạng lưới FTA rộng lớn mà Việt Nam đã và đang tham gia.
TMH - Văn phòng BCĐLNKT