Thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Thuế quan và các tiêu chí xuất xứ trở thành ‘bộ lọc’ quyết định cơ hội xuất khẩu. Theo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và các hiệp định thương mại tự do (FTA), doanh nghiệp Việt phải minh bạch chuỗi cung ứng để được hưởng ưu đãi và tránh rủi ro bị trả về hoặc bị phạt.

Việc đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chí xuất xứ đã trở thành tấm vé "thông hành" quan trọng để hàng hóa Việt Nam bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Làm thế nào để doanh nghiệp các ngành nông - lâm - thuỷ sản chủ động từ truy xuất nguồn gốc tới chuẩn hóa chứng từ? Đâu là những bước đi chiến lược để giữ thị trường truyền thống cũng như tiếp cận, mở rộng các thị trường mới?

Năm 2025, đơn hàng xuất khẩu sản phẩm gỗ của doanh nghiệp này vẫn chủ yếu từ thị trường truyền thống. Tuy nhiên, áp lực về minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng lớn. Để giữ uy tín với đối tác quốc tế, doanh nghiệp buộc phải kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu, tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Theo Hiệp hội Xuất khẩu thủ công mỹ nghệ Việt Nam, dịch chuyển chuỗi cung ứng đang mở thêm dư địa đơn hàng mới, nhưng sức mua toàn cầu vẫn thận trọng, nhiều đối tác còn thăm dò năng lực cung ứng dài hạn. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp đang chủ động củng cố sản xuất, hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc ngay từ vùng nguyên liệu, sẵn sàng khi thị trường phục hồi.

Để đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, đảm bảo không gián đoạn xuất khẩu, ngành gỗ Việt Nam cũng đang gấp rút hoàn thiện các quy trình để đáp ứng Quy định Chống Phá rừng của Liên minh châu Âu (gọi tắt là EUDR) … Quy định này sẽ chính thức có hiệu lực từ năm 2026. Theo đó, hàng hóa phải được sản xuất hợp pháp, đến từ vùng đất không bị phá rừng sau ngày 31 tháng 12 năm 2020.

Việc đáp ứng EUDR có thể gián tiếp mang lại lợi thế cạnh tranh lớn, tạo điều kiện thuận lợi hơn để các sản phẩm của doanh nghiệp tiếp cận thị trường các nước có Hiệp định thương mại tự do với Việt Nam. Trong đó có các nước khối CPTPP như Nhật Bản, Canada, Australia, Malaysia,...

Với thời gian không còn nhiều, nhiệm vụ quan trọng nhất của ngành gỗ là hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu tích hợp phục vụ EUDR, chỉ cần vài sai sót cũng có thể dẫn tới cảnh báo.

Ngay từ đầu, chính phủ, doanh nghiệp, hiệp hội chúng tôi đã cùng các đối tác nước ngoài bàn bạc để triển khai rất nghiêm túc, chúng ta đã có hướng dẫn cho các chủ thể tham gia chuỗi cung các sản phẩm gỗ, cao su phải tuân thủ ngay từ đầu, mặc dù khó khăn, đặc biệt là với những hộ nông dân ở những miền khác nhau nhưng kiên quyết tuân thủ. Đặc biệt với việc sẵn sàng để tuân thủ EUDR, chúng ta đang chuẩn bị sẵn sàng để cấp phép theo hiệp định đối tác tự nguyện giữa Việt Nam và EU để đảm bảo tuân thủ pháp luật trong lâm nghiệp và đảm bảo thương mại gỗ.

Không chỉ riêng ngành gỗ, để thể hiện sự cam kết về sản xuất bền vững, một sự chuyển đổi toàn diện đang diễn ra với các mặt hàng nông sản chủ lực khác như cà phê, ca cao, cao su, sầu riêng, thuỷ sản.

Đối với cà phê, đó là sự chuyển đổi từ giống, quy trình, hệ thống tưới dinh dưỡng, đến quản lý carbon và truy xuất nguồn gốc. Từ đó, cà phê mới có thể giữ vững các thị trường truyền thống như EU, hay tiếp cận nhiều thị trường mới như Mexico - một quốc gia thành viên Hiệp định CPTPP.

Nguồn: Nhà báo Vũ Mạnh Cường, Hiệp hội thông tin tư vấn kinh tế thương mại Việt Nam