Hội nhập kinh tế quốc tế có ý nghĩa quan trọng đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Nhận thức rõ tầm quan trọng của chiến lược hội nhập kinh tế quốc tế, ngay từ rất sớm, Đảng ta đã có các chỉ đạo triển khai quyết liệt và được thể hiện trong các Nghị quyết, văn bản của các Đại hội Đảng toàn quốc qua các thời kỳcho đến nay. Hội nhập quốc tế đã được mở rộng trên tất cả các lĩnh vực, trong đó, hội nhập kinh tế quốc tế vẫn là trọng tâm. Công cuộc hội nhập kinh tế quốc tế đã mang lại những hiệu quả vô cùng to lớn, toàn diện, góp phần thúc đẩy phát triển của đất nước, cũng như khẳng định uy tín, vai trò, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Văn phòng Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế (cơ quan thường trực của Ban chỉ đạo liên ngành Hội nhập quốc tế về kinh tế) với vai trò giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, đôn đốc các bộ, cơ quan, địa phương thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp về hội nhập kinh tế quốc tế, nhất là quán triệt, triển khai của Bộ Chính trị về hội nhập kinh tế quốc tế trong tình hình mới đã chủ động đưa ra các khuyến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương và cộng đồng doanh nghiệp làm sao để tận dụng cơ hội và giảm thiếu thách thức mà các FTA mang lại.
Hiện nay, Việt Nam đã và đang tham gia 19 Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương với hầu hết các nền kinh tế trên thế giới, trong đó nổi bật là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) – EVFTA, để tận dụng tối đa cơ hội và giảm thiểu thách thức đối với cộng đồng doanh nghiệp cần tích cực chủ động tìm kiếm, đa dạng hóa khách hàng, đa dạng hoá thị trường xuất khẩu đặc biệt là các thị trường mà Việt Nam đã ký kết hiệp định thương mại tự do (FTA), nhất là các FTA thế hệ mới, đáp ứng được yêu cầu quy tắc xuất xứ để có thể gia tăng xuất khẩu hàng hóa để gỡ bớt khó khăn khi xuất khẩu hàng hóa và mở rộng thị trường trong các Hiệp định CPTPP và EVFTA.
Theo Tổng Cục hải quan, tính đến ngày 15/11/2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt 801 tỉ USD, tăng 17,2% so với cùng kỳ năm trước, với con số này, Việt Nam chính thức vào top 15 siêu cường thương mại toàn cầu. Trong tăng trưởng xuất khẩu 11 tháng đầu năm 2025 của Việt Nam, vai trò của các FTA thế hệ mới (đặc biệt là EVFTA và CPTPP) là vô cùng quan trọng và được coi là động lực tăng trưởng chính trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn còn nhiều biến động. Các FTA mở ra cơ hội đa dạng hóa thị trường, trong bối cảnh một số thị trường truyền thống lớn tăng trưởng chậm lại do lạm phát và suy thoái kinh tế toàn cầu. Mở cửa thị trường lớn, tận dụng các hiệp định thương mại tự do giúp cắt giảm thuế quan sâu rộng nhất, tạo lợi thế cạnh tranh lớn cho hàng hóa Việt Nam.
Nhưng một vấn đề được đặt ra làm thế nào để Việt Nam không bị lỡ nhịp với các FTA thế hệ mới? "EVFTA, CPTPP - những "cao tốc" thương mại đã mở ra cánh cửa rộng lớn cho hàng hóa Việt. Từ góc độ cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần làm gì để chúng ta đã tận dụng cơ hội mà Hiệp định EVFTA, CPTPP mang lại, đặc biệt là quy tắc xuất xứ hàng hóa:
Đối với Hiệp định EVFTA tiếp tục là một trong những hiệp định được tận dụng hiệu quả nhất, với tỷ lệ sử dụng C/O ưu đãi tăng mạnh, tỷ lệ cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) ưu đãi theo EVFTA đã tăng mạnh lên khoảng 35% vào năm 2024. Mức này phản ánh sự chủ động ngày càng tăng của doanh nghiệp trong việc tận dụng ưu đãi thuế quan, theo khảo sát cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan của EVFTA tăng vọt, từ 29% trong Quý II/2024 lên đến 61% trong Quý II/2025.
Đối với Hiệp định CPTPP đóng vai trò là động lực tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt tại các thị trường mới ở Châu Mỹ: Thương mại hàng hóa giữa Việt Nam và 11 thị trường thuộc CPTPP đạt 102,8 tỷ USD hết tháng 10/2025, tăng 20,6% so với cùng kỳ năm 2024, CPTPP tiếp tục giúp doanh nghiệp Việt Nam tận dụng hiệu quả ưu đãi tại các thị trường khu vực châu Mỹ như Canada, Mexico và Peru. Dữ liệu 2024 và 2025 cho thấy mức độ tận dụng FTA thế hệ mới tiếp tục tăng trưởng tích cực và là động lực then chốt để duy trì tốc độ tăng trưởng và đa dạng hóa thị trường của Việt Nam. Dù vậy, vẫn còn nhiều dư địa khai thác các FTA thế hệ mới này. Theo thống kê sơ bộ, tỷ lệ sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) ưu đãi trong nhiều FTA mới chỉ đạt mức 15 - 35% tùy ngành. Đây là con số thấp so với kỳ vọng, để có cái nhìn tổng quan về thực trạng tận dụng và những thách thức đang đặt ra với các doanh nghiệp Việt Nam khi muốn tận dụng ưu đãi xuất xứ và các tiêu chuẩn chất lượng mà các thị trường xuất khẩu đặt ra.
Về phía Doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong tình hình này cần phải đặc biệt chú trọng đến các yêu tố như tiêu chuẩn, chất lượng hàng hóa, kiểm soát chặt chẽ dư lượng các loại thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật,… chuyển đổi sản xuất xanh và đáp ứng yêu cầu về sản xuất bền vững (cần coi phát triển bền vững là trọng tâm chiến lược: chuyển đổi tư duy từ “lợi nhuận trước mắt” sang “kinh doanh bền vững) , bảo vệ môi trường, hệ sinh thái, cam kết tuân thủ các tiêu chuẩn về lao động, áp dụng các giải pháp kinh tế tuần hoàn (tái sử dụng, tái chế), thì mới có khả năng tận dụng các FTA thế hệ mới như với EU, CPTPP.
Thu Hiên, Tạp chí cộng sản