Tập trung vào công nghệ chiến lược

Chiều 18/5, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị hưởng ứng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 18/5 và đẩy mạnh triển khai các nhiệm vụ của ngành Công Thương thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân chủ trì hội nghị. Tham dự hội nghị có đại diện các cục, vụ thuộc Bộ Công Thương; các viện nghiên cứu ngành Công Thương; các trường đại học trực thuộc Bộ.

Báo cáo về tình hình triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST) thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW tại Bộ Công Thương, bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Cục ĐCK) cho biết, nhiệm vụ năm 2026 của Bộ Công Thương gồm 138 nhiệm vụ, trong đó có 69 nhiệm vụ có thời hạn xử lý và 69 nhiệm vụ thường xuyên.

Trong đó, các nhiệm vụ chính về phát triển KHCN&ĐMST gồm: Hoàn thiện thể chế, chính sách, tiêu chuẩn và quy chuẩn; triển khai công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược; lựa chọn và triển khai 3-5 nhiệm vụ quy mô lớn, có đầu ra cụ thể; thúc đẩy doanh nghiệp KHCN&ĐMST nâng cấp công nghệ, chuyển giao công nghệ; phát triển nhân lực chất lượng cao; tăng cường liên kết Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp và hợp tác với các đối tác công nghệ.

Nhấn mạnh năm 2026 sẽ tập trung vào công nghệ chiến lược cũng như triển khai các nhiệm vụ quy mô lớn, bà Nguyễn Thị Lâm Giang thông tin, nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược của ngành Công Thương có sự điều chỉnh từ Quyết định số 1131/QĐ-TTg sang Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg. Nếu Quyết định số 1131/QĐ-TTg xác định 11 công nghệ chiến lược thì Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg xác định 10 công nghệ chiến lược, gồm: công nghệ số; mạng di động thế hệ sau; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ chip bán dẫn; công nghệ an ninh mạng và lượng tử; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không và vũ trụ; công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Các công nghệ chiến lược trên được chia thành 2 nhóm: Nhóm sản phẩm đã có thị trường, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế; và nhóm sản phẩm tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, góp phần bảo đảm tự chủ. Các xu hướng nổi bật tại Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg gồm: số hóa và AI; sản xuất thông minh, năng lượng xanh; nông nghiệp và công nghệ sinh học; khai khoáng - biển - dầu khí; hạ tầng và giao thông hiện đại.

Về nhiệm vụ của Bộ Công Thương tại Quyết định số 808/QĐ-TTg, Bộ sẽ xây dựng nhiệm vụ theo Danh mục, xác định rõ sản phẩm đầu ra và hoàn thành trước ngày 30/6/2026; tổ chức triển khai nhiệm vụ, đa dạng hóa và sử dụng hiệu quả nguồn lực, chịu trách nhiệm về tiến độ, sản phẩm đầu ra; báo cáo Tổ công tác của Chính phủ, đồng thời kiến nghị xử lý các vấn đề vượt thẩm quyền.

Bà Nguyễn Thị Lâm Giang cũng cho hay, Chương trình KHCN&ĐMST của Bộ Công Thương hiện có 6 chương trình đã được phê duyệt và 4 chương trình đang xây dựng. Định hướng chung là gắn với công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược; phục vụ trực tiếp phát triển ngành, lĩnh vực ưu tiên; thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa.

Đối với Chương trình hỗ trợ, thúc đẩy sản xuất thông minh và chuyển đổi số, có 5 nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu: hoàn thiện cơ chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn, bộ chỉ số và khung kiến thức; nâng cao nhận thức, năng lực lãnh đạo và nhân lực số cho doanh nghiệp; tăng cường liên kết doanh nghiệp - viện/trường - đối tác công nghệ; phát triển, ứng dụng công nghệ và hạ tầng số; mở rộng hợp tác quốc tế, kết nối mô hình và đối tác tiên tiến.

Chương trình phát triển một số ngành công nghiệp công nghệ cao tập trung vào làm chủ công nghệ lõi, thúc đẩy ứng dụng và thương mại hóa công nghệ cao, hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao có sức cạnh tranh.

Đề án phát triển công nghiệp sinh học ngành Công Thương đến năm 2030 tập trung vào làm chủ công nghệ sinh học, phát triển doanh nghiệp và sản phẩm công nghiệp sinh học gắn với chuỗi giá trị bền vững, tuần hoàn, thân thiện với môi trường.

Chương trình nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa ngành công nghiệp lấy doanh nghiệp làm trung tâm, gắn nâng cao năng suất, chất lượng với đổi mới công nghệ, phát triển sản xuất, sản xuất thông minh và chuyển đổi số.

Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ phục vụ nghiên cứu, phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị trong các ngành công nghiệp ưu tiên giai đoạn 2021 - 2030 tập trung vào phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị, làm chủ công nghệ lõi và nâng cao vị thế ngành công nghiệp Việt Nam.

Cùng với đó, nhiệm vụ xây dựng TCVN, QCVN của ngành Công Thương tập trung đẩy nhanh xây dựng, rà soát và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn phục vụ quản lý nhà nước, sản xuất công nghiệp và hội nhập thị trường.

Động lực nâng cao năng lực cạnh tranh

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) chia sẻ, triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Cục Xuất nhập khẩu xác định đây là cơ hội quan trọng để đổi mới toàn diện phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, dịch vụ logistics, xuất xứ hàng hóa, thương mại biên giới và tạo thuận lợi thương mại theo hướng hiện đại, thông minh, số hóa.

Căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao, Cục Xuất nhập khẩu tập trung đề xuất một số định hướng, sáng kiến và nhiệm vụ trọng tâm: Thứ nhất, phát triển hạ tầng dữ liệu số quốc gia về xuất nhập khẩu, thương mại biên giới, dịch vụ logistics và xuất xứ hàng hóa; thứ hai, thúc đẩy triển khai các công nghệ chiến lược trong quản lý xuất nhập khẩu, thương mại biên giới, dịch vụ logistics và xuất xứ hàng hóa; thứ ba, xây dựng nền tảng điều phối logistics số quốc gia; thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số và tạo thuận lợi thương mại tại khu vực cửa khẩu biên giới; thứ năm, phát triển nguồn nhân lực số và đổi mới sáng tạo ngành Công Thương.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, việc thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, triển khai công nghệ chiến lược trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, logistics và tạo thuận lợi thương mại không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là động lực quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển kinh tế số và hội nhập kinh tế quốc tế bền vững.

“Cục Xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đơn vị thuộc bộ, các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ được giao theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW” - ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.

Trình bày tham luận về "cần cơ chế, chính sách đặc thù nhằm phát triển các sản phẩm cơ khí có dung lượng thị trường lớn giai đoạn 2026 - 2045", TS. Phan Đăng Phong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí nhận định, các dự báo cho thấy thị trường trong nước giai đoạn này đủ lớn để tạo động lực mới cho ngành cơ khí, nhưng cần lựa chọn đúng trọng tâm.

Theo TS. Phan Đăng Phong, các lĩnh vực nên ưu tiên gồm đường sắt, năng lượng, lưới điện, khai thác và chế biến khoáng sản, đóng tàu, ô tô - xe máy, thiết bị điện, cơ khí nông nghiệp, thiết bị đồng bộ và dịch vụ kỹ thuật sau đầu tư. Đây là những lĩnh vực vừa có quy mô thị trường lớn, vừa có khả năng lan tỏa sang công nghiệp hỗ trợ và hình thành doanh nghiệp cơ khí nòng cốt.

Nói cách khác, cơ hội của cơ khí Việt Nam nằm ngay ở thị trường trong nước. Vấn đề then chốt là phải biến nhu cầu đầu tư thành đơn hàng cụ thể, nhiệm vụ chuyển giao công nghệ cụ thể và yêu cầu nội địa hóa cụ thể cho doanh nghiệp Việt Nam. Nếu thiếu cơ chế thực hiện rõ ràng, phần lớn giá trị thiết bị trong các dự án lớn vẫn sẽ thuộc về nhà thầu và nhà cung cấp nước ngoài.

“Cơ chế, chính sách tạo đột phá trong giai đoạn tới cần tập trung vào các lĩnh vực có dung lượng thị trường lớn, tác động lan tỏa cao và có khả năng đưa doanh nghiệp Việt Nam lên các khâu thiết kế, tích hợp hệ thống, quản lý dự án và chế tạo thiết bị. Hỗ trợ phải có điều kiện, có thời hạn, có tiêu chí lượng hóa và gắn với kết quả đầu ra; không dàn trải cho toàn ngành mà cần tập trung vào sản phẩm cơ khí trọng điểm, doanh nghiệp nòng cốt, dự án ưu tiên và các khâu có giá trị gia tăng cao” - TS. Phan Đăng Phong đề xuất.

Tạo “lực đẩy” cho phát triển

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, ngành Công Thương có nhiều sản phẩm khoa học, công nghệ với tính ứng dụng cao trong thực tiễn. Để duy trì đà tăng trưởng mạnh trong những năm qua, ngành Công Thương cần tiếp tục tạo ra những sản phẩm vượt trội, có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, qua đó tạo “lực đẩy” cho phát triển.

Biểu dương các đơn vị tham gia hoạt động khoa học và công nghệ, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã tạo cú hích lớn đối với phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây không chỉ là xu thế, mà còn là yêu cầu bắt buộc phải triển khai để đất nước vươn mình phát triển, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo Thứ trưởng, tinh thần của Nghị quyết đã được quán triệt sâu rộng trong công tác tuyên truyền, phổ biến. Quan trọng hơn, các chủ trương, định hướng lớn đã và đang được cụ thể hóa bằng chương trình, kế hoạch và hành động thực tiễn.

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg và Quyết định số 808/QĐ-TTg. Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng đã ban hành các quyết định liên quan. Đến nay, các nhóm nhiệm vụ trọng tâm, bài toán lớn cũng như danh mục công nghệ chiến lược đều đã được xác định khá rõ, cho thấy các đầu việc và định hướng triển khai đã cụ thể hơn.

Từ thực tiễn đó, Thứ trưởng mong muốn các đơn vị tiếp tục mạnh dạn, chủ động hơn trong quá trình triển khai; đặc biệt là cụ thể hóa các nhiệm vụ lớn thành những phần việc nhỏ, thiết thực, khả thi để tổ chức thực hiện hiệu quả trong thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường liên kết, phối hợp giữa các viện, trường trong công tác khoa học, công nghệ. Thứ trưởng đề nghị Cục ĐCK thiết lập một mạng lưới để cộng hưởng nguồn lực, kết nối thị trường đầu ra.

Liên quan đến việc triển khai các nhiệm vụ lớn, bài toán trọng điểm và nhiệm vụ chiến lược, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đề nghị các đơn vị, sau hội nghị, mạnh dạn đề xuất và đăng ký đảm nhận những nhiệm vụ cụ thể trong danh mục đã được xác định; đồng thời, chủ động đề xuất thêm các phần việc cụ thể, thiết thực, phù hợp với năng lực của đơn vị mình. Theo Thứ trưởng, đây là yêu cầu cần thiết để đưa các chủ trương lớn nhanh chóng đi vào thực tiễn.

Thứ trưởng cũng đề nghị Cục ĐCK cùng các đơn vị liên quan chủ động phối hợp trong việc phân giao, đặt hàng và tổ chức triển khai nhiệm vụ. “Hiện nay, cơ chế giao nhiệm vụ theo gói, cơ chế chấp nhận rủi ro và thị trường chuyển giao công nghệ đã có đầy đủ quy định. Điều quan trọng là chúng ta phải mạnh dạn đặt hàng, mạnh dạn giao việc và hướng tới sản phẩm đầu ra cụ thể” - Thứ trưởng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng yêu cầu quan tâm đến các vấn đề về tiêu chuẩn, quy chuẩn, thử nghiệm, thí nghiệm… “Với tư duy và cách làm mới trong triển khai, chúng ta kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của ngành Công Thương có những bước tiến mới” - Thứ trưởng Bộ Công Thương nói.