Trong khuôn khổ Phiên đàm phán lần thứ 19 Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Khối Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (FTA Việt Nam - EFTA), bao gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, diễn ra tại Geneva từ ngày 24–27/02/2026, hai bên ghi nhận những tiến triển tích cực trên hầu hết các lĩnh vực và nhất trí tiếp tục duy trì động lực, hướng tới mục tiêu kết thúc đàm phán trong thời gian tới theo thông cáo chính thức của EFTA.
Thông báo chính thức của Bộ Công Thương Việt Nam ngày 27/02/2026 cũng khẳng định quyết tâm chính trị của hai bên trong việc xử lý các khác biệt còn lại, tập trung hướng tới hoàn tất đàm phán tại Hội nghị Bộ trưởng EFTA dự kiến tổ chức tại Iceland vào tháng 6 năm 2026.
Việc hoàn tất đàm phán và đưa Hiệp định Thương mại tự do (FTA) vào thực thi được kỳ vọng sẽ góp phần thiết lập khuôn khổ pháp lý ổn định, minh bạch và có tính dự báo cao hơn cho hoạt động thương mại và đầu tư giữa hai bên trong bối cảnh thương mại song phương duy trì xu hướng tăng trưởng trong nhiều năm qua.
1. Nền tảng thương mại song phương
Theo số liệu từ Cổng Thống kê Thương mại của EFTA, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – EFTA năm 2025 đạt 4,818 tỷ EUR, tăng gần 19 lần so với mức 255 triệu EUR năm 2003.
Trong năm 2025, EFTA nhập khẩu từ Việt Nam 3,677 tỷ EUR và xuất khẩu sang Việt Nam 1,141 tỷ EUR, qua đó Việt Nam duy trì mức thặng dư thương mại khoảng 2,5 tỷ EUR. Điều này cho thấy vai trò ngày càng tăng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng hàng hóa tiêu dùng và công nghiệp nhẹ tại các nền kinh tế phát triển cao của châu Âu.
Xét theo từng thành viên, Thụy Sĩ là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong EFTA với kim ngạch năm 2025 đạt 2,448 tỷ EUR ở chiều xuất khẩu từ Việt Nam và 664 triệu EUR ở chiều nhập khẩu. Tiếp theo là Na Uy với 1,161 tỷ EUR xuất khẩu và 474 triệu EUR nhập khẩu; Iceland đạt 68 triệu EUR xuất khẩu và 3,2 triệu EUR nhập khẩu. Số liệu của Liechtenstein được gộp chung với Thụy Sĩ theo liên minh thuế quan giữa hai nước, đồng thời không bao gồm một số nhóm hàng đặc thù theo quy định thống kê của EFTA.
2. Cơ cấu thương mại và tác động thuế quan dự kiến
Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam sang EFTA năm 2025 tập trung vào các nhóm hàng như máy móc, thiết bị điện (HS 85), thủy sản (HS 03), dược phẩm (HS 30), máy móc cơ khí (HS 84) và thiết bị quang học, y tế (HS 90).
Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ EFTA chủ yếu thiết bị điện, máy móc cơ khí, dược phẩm và các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao. Cơ cấu này phản ánh tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế, trong đó các nước EFTA có thế mạnh về công nghệ, dược phẩm và thiết bị kỹ thuật, còn Việt Nam có lợi thế trong sản xuất hàng tiêu dùng và công nghiệp chế biến.
Trong trường hợp FTA được ký kết và thực thi, việc cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế quan theo lộ trình có thể cải thiện điều kiện tiếp cận thị trường đối với một số nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, da giày, điện tử và thủy sản. Mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào nội dung cam kết cuối cùng và khả năng tận dụng cam kết của doanh nghiệp.
3. Kết nối chuỗi giá trị và hợp tác đầu tư
Việc hoàn thiện khuôn khổ FTA có thể góp phần tăng cường tính minh bạch và khả năng dự báo của môi trường thương mại, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp trong công tác hoạch định và quản trị rủi ro.
Với thế mạnh của các quốc gia thành viên EFTA trong các lĩnh vực công nghệ cao, dược phẩm, máy móc cơ khí, năng lượng và đổi mới sáng tạo, FTA có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hợp tác đầu tư và chuyển giao công nghệ. Điều này có ý nghĩa đối với quá trình nâng cấp năng lực sản xuất và chuyển đổi theo hướng phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt Nam.
4. Tác động đối với doanh nghiệp Việt Nam
Trong bối cảnh nhiều dòng thuế và rào cản kỹ thuật vẫn đang được áp dụng, việc hoàn tất đàm phán FTA Việt Nam – EFTA được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển biến tích cực đối với doanh nghiệp Việt Nam.
Thứ nhất, mở rộng tiếp cận thị trường thu nhập cao với ưu đãi thuế quan ổn định. Thụy Sĩ và Na Uy là các nền kinh tế có thu nhập bình quân đầu người cao tại châu Âu. Khi FTA có hiệu lực, việc cắt giảm và xóa bỏ phần lớn dòng thuế theo lộ trình sẽ giúp các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực như điện tử, dệt may, da giày và thủy sản gia tăng lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ chưa có FTA. Đặc biệt, với kim ngạch giày dép và dệt may đã đạt trên 1 tỷ EUR năm 2025 giữa Việt Nam và EFTA, dư địa tăng trưởng có thể được mở rộng nếu chi phí thuế quan được giảm.
Thứ hai, nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng chất lượng cao. Các nội dung đàm phán về quy tắc xuất xứ (ROO), hàng rào kỹ thuật (TBT), các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch (SPS), tạo thuận lợi thương mại, doanh nghiệp nhỏ và vừa, đầu tư, sở hữu trí tuệ và phát triển bền vững đã được thảo luận tại vòng đàm phán thứ 19. Khi các cam kết được hoàn tất, môi trường thương mại được kỳ vọng sẽ trở nên minh bạch và dự báo tốt hơn, qua đó giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ và rút ngắn thời gian tiếp cận thị trường.
Thứ ba, thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ. EFTA có thế mạnh trong các lĩnh vực công nghệ cao, dược phẩm, tài chính, máy móc cơ khí, năng lượng sạch và đổi mới sáng tạo. Việc thiết lập khuôn khổ pháp lý ổn định và minh bạch hơn thông qua FTA có thể tạo điều kiện thuận lợi để thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao vào Việt Nam, hỗ trợ nâng cấp năng lực sản xuất, thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Cuối cùng, nâng cao tiêu chuẩn và năng lực cạnh tranh dài hạn. Các cam kết về thương mại và phát triển bền vững, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và minh bạch hóa mua sắm chính phủ không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường EFTA mà còn góp phần nâng cao tiêu chuẩn quản trị và chất lượng sản phẩm, tạo nền tảng mở rộng sang các thị trường phát triển khác.
Kinh nghiệm từ các hiệp định thương mại tự do đã ký kết cho thấy tác động thương mại thường trở nên rõ nét sau một giai đoạn thực thi, khi doanh nghiệp từng bước tận dụng đầy đủ các cam kết. Trên nền tảng thương mại song phương hiện có, FTA Việt Nam – EFTA có tiềm năng mở rộng khuôn khổ hợp tác kinh tế giữa hai bên trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh thương mại hai chiều đã đạt gần 5 tỷ EUR và duy trì tốc độ tăng trưởng hai chữ số trong những năm gần đây, FTA Việt Nam – EFTA khi được ký kết và có hiệu lực được kỳ vọng sẽ góp phần tạo thêm không gian tăng trưởng mới cho doanh nghiệp Việt Nam, góp phần đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Nguồn: TMH, Văn phòng BCĐLNKT
Tài liệu tham khảo