Châu Âu cho rằng ông Trump đang “thua” về thương mại

17/01/2018 | 00:00:00

Tuần tới, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ trở thành nhà lãnh đạo đương nhiệm đầu tiên của Mỹ sau gần 2 thập niên tham dự Diễn dàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos, Thụy Sỹ. Trước thềm sự kiện này, Liên minh châu Âu (EU) cho rằng chính sách thương mại của ông Trump đang thất bại.

Trong một cuộc trao đổi với hãng tin Reuters, bà Cecilia Malmstrom, Ủy viên thương mại của EU, nói rằng dù chưa rõ ông Trump sẽ phát biểu gì ở Davos vào tuần tới, nhưng châu Âu đã chuẩn bị sẵn sàng một thông điệp để gửi đến ông chủ Nhà Trắng.

Nước Mỹ đang "tự bắn vào chân mình" khi rút lui khỏi vai trò lãnh đạo trong thương mại toàn cầu - bà Malmstrom nói.

Mấy năm trở lại đây, EU đã có hàng loạt cuộc đàm phán thương mại với các quốc gia trên thế giới. Tháng 7 năm ngoái, khối này đạt một thỏa thuận sơ bộ với Nhật Bản. Hiện nay, EU đang hy vọng sẽ sớm ký thỏa thuận với Mexico và khối Mercosur ở Mỹ Latin.

Vị Ủy viên thương mại châu Âu nói rằng sự rút lui của nước Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đóng một vai trò lớn trong những bước tiến này. Các quốc gia trên thế giới đang hối hả tìm kiếm các đối tác thương mại mới, và EU - với niềm tin đã hồi phục sau nhiều năm khủng hoảng kinh tế và cuộc bỏ phiếu Brexit vào năm 2016 - sẵn sàng lấp đầy khoảng trống mà Mỹ bỏ lại.

"Chúng tôi dã chứng minh được rằng châu Âu đã vượt qua được cuộc khủng hoảng tồi tệ đó. Bởi vậy, nhiều quốc gia đang tìm đến với châu Âu để thiết lập quan hệ đối tác", bà Malmstrom, người cũng sẽ tham dự WEF, phát biểu. "Cùng với các quốc gia khác, chúng tôi giờ đây đang đặt ra các tiêu chuẩn. Việc rút lui thực sự là điều không hay đối với Mỹ, bởi các tiêu chuẩn mới được thiết lập sẽ có phạm vi toàn cầu".

Lên cầm quyền cách đây 1 năm với lời hứa "nước Mỹ trên hết", ông Trump đã rút Washington khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), dọa xóa bỏ Hiệp định Tự do mậu dịch Bắc Mỹ (NAFTA), và cảnh báo sẽ áp thuế quan thép gây ảnh hưởng đến các nước châu Âu và Trung Quốc.

Tuy nhiên, bà Malmstrom cho rằng điều đáng lo ngại hơn cả là lập trường đối chọi của Mỹ với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Chính quyền Trump đã chặn việc bổ nhiệm thẩm phán cho một cơ quan của WTO chịu trách nhiệm ra phán quyết về các tranh chấp thương mại. Theo vị Ủy viên, nếu Mỹ không thay đổi lập trường, thì cơ quan này sẽ phải dừng hoạt động.

Bà Malmstrom miêu tả cuộc gặp cấp bộ trưởng hồi tháng 12 vừa rồi của WTO là một "sự sỉ nhục". Cuộc họp diễn ra ở Buenos Aires đã không hề đạt được bất kỳ một thỏa thuận nào, chẳng hạn như về chấm dứt trợ cấp nghề cá, và rơi vào bầu không khí gay gắt, do sự chỉ trích mạnh từ phía Mỹ.

"Chúng tôi muốn chứng kiến vai trò lãnh đạo của Mỹ trên thế giới. Họ không nên phá ngang", bà Malmstrom nói.

Sự xuất hiện của ông Trump tại Davos năm nay được dự báo sẽ là tâm điểm chú ý. Ông sẽ là Tổng thống Mỹ đương nhiệm đầu tiên dự WEF kể từ Tổng thống Bill Clinton vào năm 2000. Các Tổng thống Mỹ gần đây đều tránh dự WEF, có lẽ để tránh gây ấn tượng không tốt với cử tri khi sánh vai bên giới tinh hoa.

Năm ngoái, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tới Davos và phát tín hiệu Bắc Kinh sẵn sàng nắm lấy vai trò lãnh đạo toàn cầu trong thương mại tự do trong bối cảnh sự rút lui của Mỹ.

Bà Malmstrom miêu tả bài phát biểu của ông Tập là "sáng giá" cả về nội dung và thời điểm - chỉ ba ngày trước lễ nhậm chức Tổng thống Mỹ của ông Trump.

Tuy nhiên, bà cũng nói rằng kể từ đó, Trung Quốc vẫn chưa có động thái nào mở rộng hơn cánh cửa thị trường cho các công ty châu Âu. Thậm chí, các rào cản đầu tư vào Trung Quốc đối với doanh nghiệp châu Âu còn gia tăng.

"Chúng tôi muốn kinh doanh ở Trung Quốc, và chúng tôi cũng muốn Trung Quốc đầu tư vào châu Âu, nhưng sân chơi bình đẳng ở Trung Quốc là chưa có. Chúng tôi chưa nhận thấy điều gì chắc chắn trong quan hệ thương mại của châu Âu với Trung Quốc", vị Ủy viên nói.

Thành Chung, Cổng thông tin điện tử Chính phủ

28. Nguy cơ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung 19.1 HNQT

Thặng dư thương mại khổng lồ với Mỹ đạt mức kỉ lục 275 tỉ USD trong năm 2017 không khiến Trung Quốc quá đỗi vui mừng mà lại chất chứa mối lo. Đó là thặng dư kỉ lục có thể là “giọt nước tràn li” khiến Washington khởi phát cuộc chiến thương mại để có giảm bớt thua thiệt kinh tế.

Thặng dư thương mại cao kỉ lục

Thặng dư thương mại Trung – Mỹ quá lớn là mối lưu tâm lâu nay của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Và cho dù đã thực hiện nhiều bước đi thì thặng dư của Trung Quốc vẫn tiếp tục tăng.

Theo Tổng cục Thống kê Trung Quốc, thặng dư thương mại nước này với Mỹ tăng 8,6% hàng năm lên 275,8 tỉ USD năm 2017 – tương đương khoảng 65% tổng thặng dư thương mại toàn cầu của Trung Quốc.

Huang Songping, phát ngôn viên Tổng cục Hải quan, dự báo giao thương Trung – Mỹ sẽ có nhiều khó khăn trong năm 2018 và khó duy trì tăng trưởng ở mức 2 con số.

Những con số về thặng dư thương mại kỉ lục được đưa ra vào thời điểm bất lợi với Trung Quốc. Nhằm giảm thua thiệt trong giao thương với Trung Quốc, Washington thời gian qua đã tính toán các biện pháp gây áp lực với Trung Quốc, bao gồm thuế quan, trừng phạt và thậm chí cả chiến tranh thương mại.

Tổng thống Trump đang cân nhắc đưa ra quyết định “hành động cưỡng bức” đối với Trung Quốc như đánh thuế cao sản phẩm pin mặt trời, thép và thậm chí điều tra cáo buộc đánh cắp tài sản trí tuệ đối với các công ty Trung Quốc – theo gợi ý của các cố vấn thương mại theo đường lối “hiếu chiến”.

Từ phụ thuộc thành đối đầu

Quan hệ Mỹ - Trung đã xấu đi nhanh chóng do những tranh cãi thương mại kể từ sau chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump hồi tháng 11. Trước đo, ông Trump còn ca ngợi “quan hệ rất, rất tuyệt vời” với người đồng cấp Trung Quốc Tập Cận Bình.

Ông Trump gọi hố sâu thâm hụt thương mại với Trung Quốc – mà theo Mỹ là còn lớn hơn mức 100 tỉ USD như Bắc Kinh công bố - là “xấu hổ” và “kinh khủng” trước chuyến thăm Trung Quốc. Căng thẳng đã hạ nhiệt sau khi Trung Quốc có những nhượng bộ trong chuyến thăm này, bao gồm cam kết mở rộng hơn thị trường tài chính Trung Quốc và kí các hợp đồng trị giá 250 tỉ USD.

Tuy nhiên, quan hệ song phương nhanh chóng xấu đi trong vài tuần qua do những rạn nứt thương mại và khiêu khích hạt nhân của Triều Tiên. Ông Trump tháng trước “dán nhãn” Trung Quốc là đối thủ chiến lược trong chiến lược an ninh quốc gia đầu tiên của mình và nói rằng Mỹ sẽ không còn ngồi im hứng chịu “xâm lăng kinh tế” hoặc các hoạt động thương mại “xấu chơi”.

Theo các chuyên gia thì đây là dấu hiệu cho thấy quan hệ của Washington với Bắc Kinh đang chuyển từ phụ thuộc kinh tế sang đối đầu – bằng chứng là Đối thoại Kinh tế Toàn diện (CED) – mà 2 ông Tập và Trump khởi xướng trong hội nghị thượng đỉnh 2 nước đầu tiên hồi tháng 4 – đã chính thức bị huỷ bỏ.

Xúc tiến CED hồi tháng 7 không mang lại kết quả hữu hình nào, mà chỉ đi tới đồng thuận 2 bên duy trì liên lạc về những chính sách kinh tế lớn và hợp tác xây dựng thu hẹp thâm hụt thương mại – theo tuyên bố chung.

Wei Jianguo, Thứ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc, cảnh báo rằng “kiểu” phán đoán và hành động vội vàng của Washington thực sự là mối quan ngại.

Michael Pettis, giảng viên lĩnh vực tài chính Đại học Bắc Kinh, cũng cảnh báo môi trường thương mại sẽ xấu hơn nhiều trong thời gian tới. “Lịch sử cho thấy, một cuộc chiến tranh thương mại sẽ tổn hại lớn cho các phía. Trung Quốc, Nhật Bản và Đức là những nước đã tổn hại nhiều nhất bởi những vấn đề thương mại này” – Pettis nói.

Washinton cho thấy những dấu hiệu sẵn sàng hành động mạnh mẽ. Mùa hè năm ngoái, Mỹ tiến hành điều tra xâm phạm sở hữu trí tuệ của Trung Quốc theo Điều 301 Luật Thương mại Mỹ.

Gao Feng, phát ngôn viên Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng 2 nước cần kiểm soát bất đồng qua đàm thoại để tránh leo thang thành xung đột.

Tuyết Minh, Văn phòng BCĐLNKT