PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU VỚI CÁC NỀN KINH THÀNH VIÊN APEC – CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆPTHÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

28/12/2017 | 00:00:00

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (Asia-Pacific Economic Cooperation, viết tắt là APEC), là một diễn đàn khu vực hội tụ các nền kinh tế hàng đầu trên thế giới có quy mô lớn nhất Châu Á - Thái Bình Dương; trong đó 21 nền kinh tế thành viên với tổng dân số chiếm 39% dân số thế giới, 59% GDP toàn cầu, 49% giao dịch thương mại quốc tế (thống kê đến năm 2016).Các nền kinh tế thành viên của APEC gồm: Ốt-xtrây-li-a, Bru-nây, Ca-na-đa, In-đô-nê-xi-a, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ma-lai-xi-a, Niu Di-lân, Phi-líp-pin, Xinh-ga-po, Thái Lan, Hoa Kỳ,Trung Quốc, Hồng Kông (Trung Quốc), Đài Bắc Trung Hoa,Mê-hi-cô, Pa-pua Niu Ghi-nê, Chi-lê, Pê-ru, Nga, Việt Nam.

Trong đó, 07 thành viên nằm trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), 11 thành viên đang tham gia đàm phán, ký kết Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP); 12 thành viên đang tham gia đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Theo thống kê của Bộ Công Thương, đến thời điểm hiện tại, 13/16 hiệp định thương mại tự do Việt Nam đã và đang tham gia đàm phán, ký kết có sự tham gia của 18 nền kinh tế thành viên APEC (chỉ trừ Pa-pua Niu Ghi-nê và Đài Bắc Trung Hoa); 07 nền kinh tế thành viên APEC hiện nằm trong top 10 thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam bao gồm: Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kông - Trung Quốc, Ma-lai-xi-a và Xinh-ga-po.

Đối với thành phố Đà Nẵng, kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố vào thị trường các nền kinh tế thành viên APEC chiếm trên 70% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố. Các nền kinh tế thành viên là thị trường xuất nhập khẩu lớn của thành phố Đà Nẵng gồm: Nhật Bản (với kim ngạch xuất khẩu chiếm khoảng 30-35% tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố; nhập khẩu chiếm 30% tổng kim ngạch nhập khẩu của thành phố); Hoa Kỳ (xuất khẩu 17-20%, nhập khẩu 5%); Trung Quốc (bao gồm Đài Bắc Trung Hoa và Hồng Kông; xuất khẩu 10%; nhập khẩu 28%). Một số thị trường lớn và tiềm năng khác bao gồm: Hàn Quốc, Ma-lai-xi-a, Xinh-ga-po, Thái Lan, Ốt-xtrây-li-a, Ca-na-đa và Nga. Các thị trường còn lại được đánh giá là có nhiều tiềm năng cho hoạt động xuất khẩu, tuy hiện tại quan hệ thương mại với các thị trường này còn khá hạn chế (nhất là Mê-hi-cô, Pa-pua Niu Ghi-nê, Pê-ru). Có thể thấy, APEC là nơi hội tụ các thị trường xuất nhập khẩu lớn và quan trọng của thành phố Đà Nẵng và là cơ hội lớn cho doanh nghiệp xúc tiến hoạt động xuất khẩu của mình.

Về xuất khẩu các mặt hàng chủ yếu của thành phố vào APEC, khoảng 82% kim ngạch xuất khẩu cùa ngành dệt may tập trung vào 03 thị trường Nhật Bản, Hoa Kỳ, Hàn Quốc; gần 60% kim ngạch xuất khẩu thủy sản tập trung vào 02 thị trường Nhật Bản, Hoa Kỳ (trong đó Hoa Kỳ chiếm hơn 50%); khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu mặt hàng đồ chơi trẻ em tập trung vào 03 thị trường Hoa Kỳ, Ốt-xtrây-li-a, Ca-na-đa (trong đó Hoa Kỳ chiếm hơn 50%); khoảng 73% kim ngạch xuất khẩu thiết bị điện và sản phẩm điện tử tập trung vào 03 thị trường Nhật Bản, Trung Quốc, Hồng Kông (trong đó Nhật Bản chiếm hơn 40%); hơn 20% kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ sang 02 thị trường Nhật Bản và Ốt-xtrây-li-a; gần 40% kim ngạch xuất khẩu cao su thành phẩm vào APEC (nhất là Ma-lai-xi-a và Thái Lan). Xuất khẩu các mặt hàng khác như: Cần câu cá, biến thế, lọc dầu-lọc gió... chủ yếu tập trung vào các thị trường Đông Bắc Á (Trung Quốc, Hồng Công, Nhật Bản, Hàn Quốc). Nhìn chung, các doanh nghiệp xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của thành phố đã khai thác khá tốt các thị trường lớn trong APEC.

Tuy nhiên, trong khi số lượng doanh nghiệp thành lập mới trên địa bàn ngày càng gia tăng, thì số lượng các doanh nghiệp Đà Nẵng trực tiếp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu vẫn còn khá thấp (xấp xỉ 2,5%), trong đó chỉ có khoảng trên 100 doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu ổn định, chiếm tỷ trọng chủ yếu trong kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố. Bên cạnh đó, chủng loại mặt hàng xuất khẩu chưa phong phú, giá trị gia tăng còn thấp. Phần lớn sản phẩm dệt may là gia công và phụ thuộc nhiều vào nguyên phụ liệu nhập khẩu; chưa có nhiều mặt hàng thủy hải sản xuất khẩu đã qua chế biến có giá trị gia tăng cao; thiết bị điện và sản phẩm điện tử chủ yếu còn ở mức gia công, lắp ráp theo đơn đặt hàng....

Như vậy, để phát triển hoạt động xuất khẩu về cả bề rộng và chiều sâu, đặc biệt với thị trường các nước thành viên APEC, bên cạnh việc Nhà nước tạo lập môi trường kinh doanh thông thoáng, thuận lợi, ổn định, nhằm khuyến khích, gia tăng số lượng và quy mô doanh nghiệp sản xuất – xuất khẩu, thu hút đầu tư, đẩy mạnh xuất khẩu, thì chính bản thân doanh nghiệp cần có sự chủ động, nhìn nhận rõ hai mặt cơ hội và thách thức mà APEC mang lại để có chiến lược, bước đi phù hợp.

Cơ hội lớn nhất mà APEC mang lại là các mối quan hệ song phương giữa Việt Nam với các nền kinh tế thành viên APEC sẽ được nâng lên một tầm cao mới với chiều sâu và hiệu quả hơn nữa. Thông qua đó, những cam kết của APEC và các cam kết khác ngoài APEC đem lại tác động thuận lợi cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, sản phẩm thương hiệu Việt sẽ tiếp tục được các đối tác tiềm năng, quan trọng trên thế giới biết đến, ngày càng có cơ hội tiếp cận các thị trường ngoài khu vực và đến tay người tiêu dùng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất phải nhìn nhận đó là chúng ta có khoảng cách khá xa về trình độ phát triển so với các nền kinh tế thành viên, nguy cơ về sự cạnh tranh trong tiếp cận thị trường của các doanh nghiệp nước ngoài có tiềm lực kinh tế mạnh đe dọa khả năng tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp trong nước không chỉ trên thị trường quốc tế mà ngay cả thị trường nội địa.

Từ những thành tựu và hạn chế trong hoạt động xuất nhập khẩu của thành phố Đà Nẵng; để vượt qua những thách thức, nắm bắt và hiện thực hóa các cơ hội mà APEC đem lại, doanh nghiệp Đà Nẵng có thể nghiên cứu và thực hiện một số giải pháp cụ thể sau:

+ Đối với doanh nghiệp mới thành lập, hoạt động trong thời gian ngắn (chủ yếu doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh), cần xác định rõ thị trường mục tiêu của mình trong ngắn hạn và dài hạn. Việc phát triển thương hiệu cho sản phẩm và đứng vững tại thị trường nội địa là nền tảng vững chắc cho việc mở rộng ra thị trường nước ngoài. Trong thời gian đến, số lượng doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất khẩu của Đà Nẵng dự kiến tăng đáng kể; tuy nhiên nếu hoạt động manh mún, thiếu sự đầu tư, tìm hiểu kỹ lưỡng thì khi bước chân ra thị trường thế giới sẽ vấp ngay nhiều rào cản và nguy cơ thất bại nhanh chóng.

+ Theo định hướng chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu của thành phố Đà Nẵng, doanh nghiệp cần tiếp tục giữ vững và nâng cao tốc độ xuất khẩu nhóm hàng có kim ngạch cao (dệt may, thủy sản, sản phẩm cao su, động cơ, linh kiện điện - điện tử); thúc đẩy tăng trưởng nhóm hàng xuất khẩu tiềm năng (dược, vật liệu mới, công nghiệp cơ khí chế tạo, cơ khí chính xác) và giảm tương đối tỷ trọng xuất khẩu thô, sơ chế đối với nhóm hàng nông, lâm, hải sản. Bên cạnh đó, cần tập trung phát triển nhóm dịch vụ phục vụ xuất khẩu có tác động thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa với quy mô kim ngạch ngày càng lớn, bao gồm dịch vụ xuất khẩu phần mềm, dịch vụ logistics, dịch vụ xúc tiến thương mại ra thị trường nước ngoài, trung tâm thương mại quốc tế, dịch vụ tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật, dịch vụ công nghệ cao...Như vậy, đối với doanh nghiệp đã tham gia hoạt động xuất khẩu, thì việc đầu tư phát triển doanh nghiệp và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm doanh nghiệp nên được đặt mục tiêu hàng đầu, cụ thể trong các ngành hàng:

+ Đối với sản phẩm dệt may: Việc gia tăng kim ngạch xuất khẩu chủ yếu thông qua việc mở rộng sản xuất, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và sản phẩm, tăng hàm lượng giá trị gia tăng của sản phẩm xuất khẩu bằng cách đẩy mạnh khâu thiết kế kiểu dáng, tạo mẫu sản phẩm và xây dựng, sử dụng nguồn cung nguyên phụ liệu trong nước, khai thác có hiệu quả các hiệp định thương mại tự do. Cần có định hướng phát triển tại các thị trường giữ vai trò là trung tâm mua sắm của khu vực như Hồng Kông, Singapore và quan tâm phát triển tại các thị trường mới hoặc còn hạn chế như: Mê-hi-cô, Pê-ru, Ca-na-đa, Chi-lê, Ốt-xtrây-li-a, Niu Di-lân, Pa-pua Niu Ghi-nê.

+ Đối với sản phẩm thủy hải sản: Cần tập trung đầu tư nâng cấp thiết bị, công nghệ của các nhà máy chế biến thủy hải sản hiện có, kết hợp đầu tư nâng công suất theo nhu cầu thị trường. Thúc đẩy đầu tư sản xuất các sản phẩm đóng hộp, các sản phẩm tinh chế và sản phẩm ăn liền có giá trị cao, giảm xuất khẩu sản phẩm đông lạnh và sơ chế. Bên cạnh đó cũng cần nhân rộng mô hình đồng bộ và kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ khâu đánh bắt, nuôi trồng, thu mua, chế biến đến khâu thành phẩm xuất khẩu theo các tiêu chuẩn HACCP, GMP... nhằm đáp ứng tốt các tiêu chuẩn chất lượng, kỹ thuật được đặt ra tại các thị trường nhập khẩu. Tìm hiểu các điều kiện, tiêu chuẩn để thâm nhập vào mạng lưới các nhà phân phối nước ngoài; trước mắt là các nhà phân phối nước ngoài đã đặt trụ sở tại Việt Nam.

+ Đối với sản phẩm thủ công mỹ nghệ: Đây là ngành có tiềm năng phát triển mạnh của thành phố do nhu cầu thị trường thế giới rất lớn và yêu cầu phục vụ du lịch tại địa phương ngày càng tăng. Việc khôi phục, phát triển các làng nghề truyền thống là vấn đề cần quan tâm. Doanh nghiệp cũng cần tìm hiểu, học hỏi để du nhập và phát triển các ngành nghề, sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới và quan tâm đến việc đào tạo công nhân, chuyên gia kỹ thuật trong lĩnh vực thiết kế, tạo mẫu cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ nhằm nâng cao giá trị gia tăng và tạo dựng thương hiệu cho thủ công mỹ nghệ thành phố Đà Nẵng.

+ Đối với các sản phẩm nông, lâm sản: Tuy Đà Nẵng không có thế mạnh về sản xuất nông, lâm sản, nhưng doanh nghiệp có thể đầu tư, phát triển sản xuất– xuất khẩu các sản phẩm mới, sáng tạo, chế biến từ nguyên liệu nông, lâm sản sẵn có ở các địa phương khu vực Miền Trung– Tây Nguyên, ví dụ như: cà phê hòa tan với nhiều hương vị, phong cách khác nhau; thức uống dinh dưỡng từ các loại hạt, ngũ cốc; bánh kẹo truyền thống từ các loại bột gạo, bột sắn, bột nếp....; tập trung vào khâu đóng gói, thiết kế mẫu mã bao bì nhằm tạo ra những đột phá nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu; hoặc tận dụng lợi thế về địa kinh tế, hạ tầng giao thông, cảng biển, dịch vụ logistics phục vụ xuất khẩu... để trở thành  điểm trung chuyển, xuất khẩu hàng nông, lâm sản của khu vực miền Trung và Tây Nguyên.   

  + Đối với sản phẩm công nghệ cao: Đây là nhóm sản phẩm được chính quyền thành phố quan tâm, khuyến khích và kêu gọi đầu tư, doanh nghiệp cần có sự tìm hiểu và tận dụng các ưu đãi hiện có để có định hướng đầu tư, phát triển phù hợp. Thiết nghĩ trước mắt việc học hỏi, tiếp thu được trình độ khoa học, công nghệ của các nền kinh tế thành viên lớn trong APEC để ứng dụng và phát triển phù hợp tại địa phương là điều cần thiết và quan trọng nhất.

Tóm lại,đất nước đang chuyển sang giai đoạn hội nhập toàn diện với hội nhập kinh tế là trọng tâm, là nội dung chính, quan trọng nhất của tiến trình hội nhập. Các hiệp định mở cửa thương mại thời gian qua và những FTA thế hệ mới sắp tới, cùng với những kết quả đạt được và triển vọng mở ra từ APEC 2017, chắc chắn sẽ là một động lực mới, mang theo những cơ hội chưa từng có cho nền kinh tế Việt Nam và các doanh nghiệp Việt Nam nói chung, doanh nghiệp Đà Nẵng nói riêng. Dù vậy, chúng ta còn rất nhiều việc phải làm để những cơ hội đó không bị chuyển hóa thành thách thức mà thực sự trở thành hiện thực. Doanh nghiệp chính là người quyết định sự phát triển của mình, doanh nghiệp cần chủ động, tích cực hơn nữa trong việc nắm bắt các cơ hội, kết nối với các đối tác, để mở rộng thị trường, nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh, cung ứng dịch vụ, tiếp cận và tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Về phía các cơ quan quản lý nhà nước, cần phải tăng cường hiệu quả thực chất của những hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp để giúp doanh nghiệp có thể vững chãi hơn trên con đường hội nhập sắp tới./.

UBND thành phố Đà Nẵng