Vấn đề quyền sở hữu trí tuệ

06/11/2015 | 00:00:00

Xây dưng, thương mại hóa và bảo vệ tài sản trí tuệ (IP) và quyền sở hữu trí tuệ (IPRs) tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể cho các doanh nghiệp trong ASEAN, đồng thời cũng là định hướng quan trọng của nền kinh tế khu vực.

Cùng với kế hoạch hành động AEC, các nước thành viên ASEAN (AMSs) nhất trí thực hiện kế hoạch hành động về sở hữu trí tuệ giai đoạn 2004-2010 và kế hoạch làm việc ASEAN về hợp tác quyền tác giả (kế hoạch làm việc). Kể từ khi hoàn thành kế hoạch hành động IP 2004-2010, nhóm công tác ASEAN về hợp tác sở hữu trí tuệ (AWGIPC) đã thông qua kế hoạch hành động ASEAN về IPR giai đoạn 2011-2015, trong đó Philippines là nước dẫn đầu trong công tác chuẩn bị bản kế hoạch này.

Kế hoạch hành động ASEAN đòi hỏi phải thành lập hệ thống xếp hồ sơ thiết kế ASEAN, để thuận tiện cho người sử dụng hệ thống lưu trữ này đồng thời thúc đẩy hợp tác của các cơ quan IP trong khu vực. Để đảm bảo một hồ sơ chung về IP trong khu vực, các nước thành viên ASEAN thỏa thuận cùng công nhận các hiệp ước quốc tế chung như nghị định thư Madrid về cách thức nộp đơn đăng ký. Bản kế hoạch hành động cũng đề cập đến việc trao đổi thông tin giữa các cơ quan điều hành bảo vệ IPRs và hợp tác khu vực đối với IPRs gần đây, như tri thức truyền thống (TK), tài nguyên di truyền (GR) và văn hóa dân gian (TCE).

1.1.   Nhóm công tác ASEAN về hợp tác sở hữu trí tuệ (AWGIPC)

AWGIPC hoạt động với vai trò tư vấn hợp tác ASEAN về IP từ năm 1996. Sự hợp tác này vẫn được tiếp tục xây dựng trên nền tảng đơn giản hóa, hài hòa, đăng ký và bảo vệ IPRs trong ASEAN. Để đảm bảo thực hiện các cam kết theo kế hoạch hành động ASEAN, các nước thành viên đã tiến hành nghiên cứu những đóng góp về mặt kinh tế của các ngành công nghiệp liên quan đến quyền tác giả trong nước và trong khu vực. Rất nhiều cuộc họp đã được tổ chức về vấn đề tham gia vào nghị định thư Madrid. Các dự án liên tiếp được đưa ra bởi các nước ASEAN nhằm mục đích thẩm định Sáng chế ASEAN (ASPEC) và Danh mục trực tuyến các dịch vụ sở hữu trí tuệ của các nước ASEAN (viết tắt là IP DIRECT). Hai dự án hợp tác này đã giúp chia sẻ lượng công việc thẩm định sáng chế và thúc đẩy tiếp cận các nguồn thông tin liên quan dến IP trong khu vực. AWGIPC đã nỗ lực chia sẻ kinh nghiệm cũng như giám sát thường xuyên việc tuân thủ luật pháp và quy định tại các nước thành viên đối với Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ.

AWGIPC cũng hợp tác với rất nhiều tổ chức và cá nhân, gồm có hiệp hội sở hữu trí tuệ ASEAN, Australia, New Zealand, Trung Quốc (Các văn phòng quốc gia sở hữu trí tuệ - SIPO), ủy ban châu âu, nhật bản (Cơ quan sáng chế Nhật Bản – JPO), Cơ quan Bản quyền và Thương hiệu Mỹ (USPTO), bộ tư pháp Hoa Kỳ, tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO). Chương trình hợp tác dài hạn với USPTO từ năm 2004 đến 2010 đã được gia hạn thêm đến năm 2015. Chương trình tập trung vào nâng cao năng lực và đào tạo cho các chuyên gia về IP và các doanh nhân trong khu vực, tập trung vào việc bảo vệ, thực thi và thương mại hóa IPRs.

Trong khi đó, một dự án ASEAN kéo dài 4 năm về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (ECAP III) đã được thông qua vào năm 2010, đây là một dự án tiếp theo của ECAP II. Mục tiêu của dự án là cùng với công đồng ASEAN tối ưu hóa một cách hiệu quả hơn và đầy đủ hơn về IP và IPRs trong khu vực.

1.2.   Những thách thức và cơ hội

Các vấn đề kỹ thuật liên quan tới sở hữu trí tuệ và quyền sở hữu trí tuệ ngày càng trở nên phức tạp. Sự mở rộng trong bảo vệ quyền tác giả và bằng phát minh sáng chế để theo kịp với tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ sinh học, viễn thông cũng tác động đến nhiều lĩnh vực như tri thức truyền thống (TK), tài nguyên di truyền (GR) và văn hóa dân gian (TCE).

Cơ sở vật chất và tài sản trí tuệ ở các nước thành viên ASEAN cũng có sự khác biệt rất lớn. Hiện tại đang tồn tại khoảng cách rất lớn giữa ASEAN-6 và ASEAN-4 (Campuchia, Lao, Myanmar và Việt Nam). Sự khác biệt này nằm ở bản chất và mức độ hội nhập khu vực, cũng như sự cần thiết về hỗ trợ kỹ thuật trong nội khối ASEAN và giữa các nhóm công tác nhỏ khác ở các nước ASEAN.

Hiện tại, các cơ quan chuyên môn cũng như nguồn nhân lực có trình độ và kinh nghiệm về IP hiện đang còn rất thiếu. Các nước thành viên ASEAN đã nỗ lực hết sức để thực hiện chương trình “ASEAN hỗ trợ ASEAN” tại bất cứ nơi nào khả thi bao gồm cả việc trao đổi bài học kinh nghiệm, ký kết các hiệp ước quốc tế cũng như thực thi các chương trình bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.