Hợp tác trong lĩnh vực thương mại dịch vụ

06/11/2015 | 00:00:00

1.1.   Hiệp định khung ASEAN về dịch vụ (AFAS)

Trong khu vực ASEAN, lĩnh vực dịch vụ đóng vai trò khá quan trọng, góp phần đáng kể vào việc gia tăng GDP của từng nước thành viên. Giá trị sản phẩm dịch vụ chiếm tới 40% đến 60% GDP. Kim ngạch xuất khẩu dịch vụ thương mại trong ASEAN gia tăng nhanh chóng, từ 79 tỷ USD trong năm 2003 đến 219 tỷ USD trong năm 2010.

Nhận thấy tầm quan trọng ngày càng gia tăng của hội nhập nội khối ASEAN đối với lĩnh vực dịch vụ, các bộ trưởng kinh tế ASEAN (AEM) đã đã ký kết hiệp định khung ASEAN về dịch vụ (AFAS) trong năm 1995 tại Bangkok, Thái Lan. AFAS hướng tới các mục tiêu sau:

  • Đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực dịch vụ ngay tại các quốc gia thành viên ASEAN để nâng cao tính hiệu quả và khả năng cạnh tranh ngành dịch vụ ASEAN, đa dạng hóa năng lực sản xuất, nguồn cung và phân phối dịch vụ;
  • Xóa bỏ rào cản thương mại trong lĩnh vực dịch vụ;
  • Tự do hóa thương mại dịch vụ bằng việc tự do hóa sâu và rộng hơn, không chỉ dừng lại ở những dịch vụ được đề cập tới trong hiệp định thương mại chung về dịch vụ của tổ chức thương mại thế giới.

Theo AFAS, các nước thành viên cam kết tiếp tục tham gia vào các vòng đàm phán tự do hóa thương mại dịch vụ nội khối ASEAN. Các vòng đàm phán đều hướng tới mức độ cam kết cao hơn trong lĩnh vực này, đây là những cam kết nằm trong gói cam kết dịch vụ được đề cập đến trong phụ lục của hiệp định khung.

Kể từ thời điểm ký kết AFAS năm 1995 đến nay, ASEAN đã trải qua 5 vòng đàm phán và đạt được 7 gói cam kết dịch vụ. Các gói dịch vụ này bao hàm tất cả các mặt của dịch vụ theo nội dung trong cuộc họp của các bộ trưởng kinh tế (AEM) như kinh doanh, dịch vụ chuyên nghiệp, xây dựng, phân phối, giáo dục, môi trường, y tế, vận tải biển, viễn thông và du lịch.

Các gói cam kết này được thực hiện thông qua các nghị định thư do AEM ký kết và cập nhật đầy đủ chi tiết của tiến trình tự do hóa trong các ngành phụ trợ dịch vụ (thông tin chi tiết tại website  http://www.asean.org/20071.htm ).

Bắt đầu từ gói cam kết thứ 5 trở đi, mỗi gói cam kết tiếp theo của AFAS đều bao gồm tất cả cam kết mà các nước thành viên ASEAN đã cam kết trong tổ chức thương mại thế giới WTO, các gói cam kết trước đó, và cả các cam kết mới hay nói cách khác là các cam kết được điều chỉnh. Do đó, những người hoạt động trong lĩnh vực này sẽ biết được đầy đủ thông tin liên quan tới các cam kết dịch vụ của các nước thành viên ASEAN trong WTO và cả AFAS thông qua các nội dung được đề cập đến trong gói AFAS gần đây nhất.

Cùng với các gói AFAS, còn có 4 gói cam kết dịch vụ tài chính bổ sung được ký kết bởi các bộ trưởng tài chính ASEAN (http://www.asean.org/19833.htm ) và 3 gói cam kết dịch vụ vận tải đường hàng không khác được ký kết bởi  các bộ trưởng giao thông vận tải ASEAN (http://www.asean.org/19867.htm ).

Các nước thành viên ASEAN vẫn tiếp tục điều chỉnh các gói cam kết của mình. Gói cam kết thứ 8 là gói cam kết gần đây nhất được dự định sẽ được ký kết vào năm 2011. Liên quan tới một số vấn đề trước khi đi đến ký kết, các cam kết này phải cùng hướng tới mục tiêu trong bản kế hoạch hành động của AEC, bao gồm:

  • Lên kế hoạch xỏa bỏ các hạn chế sản xuất và tiêu dùng trong khu vực và trên thế giới (Phương thức 1 và 2);
  • Cho phép các đối tác nước ngoài góp cổ phần lên đến 51% hoặc hơn (Phương thức 3);
  • Tích cực xóa bỏ các hạn chế.

Các nước ASEAN được trông đợi sẽ tiếp tục cam kết sâu rộng hơn để đạt được mục tiêu dòng chu chuyển dịch vụ tự do vào năm 2015.

1.2.   Thỏa ước thừa nhận lẫn nhau (MRA) trong ngành dịch vụ

Thỏa ước thừa nhận lẫn nhau (MRA) trong ngành dịch vụ, lĩnh vực khá phát triển gần đây trong ASEAN, cho phép chứng chỉ của các nhà cung cấp dịch vụ được cấp bởi các cơ quan chức năng tương ứng tại quốc gia của mình sẽ được thừa nhận bởi các nước thành viên khác trong khu vực. Việc này sẽ tạo động lực cho các nhà cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp trong ASEAN hoạt động theo đúng những nguyên tắc và quy định tương ứng trong nước.

1.2.1.   MRA ASEAN trong ngành dịch vụ

Hiệp định khung ASEAN trong ngành dịch vụ (AFAS) được ký kết bởi các bộ trưởng kinh tế ASEAN vào năm 1995 tại Bangkok, Thái Lan đã ghi nhận tầm quan trọng của MRA trong việc hội nhập toàn bộ ngành dịch vụ trong ASEAN. Điều V của AFAS tuyên bố:

“Mỗi nước thành viên có thể thừa nhận trình độ giáo dục, kinh nghiệm, tiêu chuẩn, hoặc bằng cấp, chứng chỉ được cấp tại một nước thành viên ASEAN khác miễn là chúng phản ánh đúng mục đích cấp bằng hoặc chứng chỉ. Sự thừa nhận này có thể căn cứ vào hiệp định hoặc thỏa ước giữa các nước thành viên liên quan hoặc được chấp nhận một cách tự động”

Các nguyên thủ ASEAN tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ 7 diễn ra vào năm 2001 tại Bandar Seri Begawan, Brunei Darussalam đã đồng ý bắt đầu đàm phán MRA để tăng cường dòng chu chuyển dịch vụ chuyên nghiệp theo AFAS. Ủy ban điều phối dịch vụ ASEAN (CCS) đã lập một nhóm chuyên gia MRA trong ngành dịch vụ vào tháng 7 năm 2003 để đàm phán MRAs dịch vụ. Kết quả là, CCS đã thành lập được một nhóm chuyên trách trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe vào tháng 3 năm 2004, nhóm này sẽ thực hiện công tác đàm phán về MRAs trong ngành dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

1.2.2.   Những thành tựu đạt được

Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau đã được chấp nhận và ký kết bởi các bộ trưởng bao gồm:

- MRA trong lĩnh vực dịch vụ kỹ thuật (2005)
- MRA trong lĩnh vực dịch vụ điều dưỡng (2006)
- MRA trong lĩnh vực dịch vụ kiến trúc và thỏa thuận khung thừa nhận lẫn nhau đối với chứng chỉ giám sát (2007).
- MRA trong lĩnh vực kế toán, MRA đối với nghề bác sỹ và nha sỹ.

MRA đối với các chuyên viên du lịch cũng được thông qua tại phiên họp lần thứ 12 của các bộ trưởng du lịch ASEAN (MAMT) trong năm 2009 tại Hà Nội, Việt Nam.

Các cơ quan chức năng cũng được thiết lập để quản lý thực hiện MRA strong lĩnh vực dịch vụ, đảm bảo các chuyên gia trong ASEAN đều được hưởng lợi ích cụ thể từ các thỏa ước này.

Trong khi MRAs đối với nghề bác sỹ và nha sỹ tập trung chủ yếu vào sự hợp tác thì MRAs đối với nghề kỹ sư và kiến trúc sư chỉ là tạo ra sự hợp tác, song đều cùng hướng tới mục đích thừa nhận lẫn nhau các chuyên viên có trình độ trong ASEAN. MRA trong lĩnh vực kế toán và dịch vụ giám sát lại cung cấp một nguyên tắc khung để đàm phán song phương và đa phương trong khu vực ASEAN.