APEC: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM

28/12/2017 | 00:00:00

Sau 19 năm là thành viên APEC, với tinh thần trách nhiệm cao, Việt Nam đã chủ động tham gia và đóng góp tích cực thúc đẩy các hoạt động hợp tác của APEC trên nhiều lĩnh vực. Việt Nam đã đăng cai và tổ chức thành công Năm chủ nhà APEC vào năm 2006 và năm 2017.

APEC đã mở ra cho các doanh nghiệp Việt Nam một thị trường rộng lớn với rất nhiều cơ hội kinh doanh. Các nền kinh tế APEC chiếm tới hơn 70% kim ngạch thương mại, hơn 80% vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) và trên 50% nguồn cung cấp viện trợ phát triển chính thức (ODA) cho Việt Nam…

Hiện nay, có 13 trong 16 hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết hoặc đang đàm phán có sự tham gia của 18/20 thành viên của APEC. FTA và APEC có sự tác động hỗ trợ lẫn nhau. Những vấn đề về thương mại và đầu tư thế hệ mới của APEC cũng chính là những vấn đề Việt Nam và các nước đàm phán tại các FTA. Như vậy, APEC là yếu tố mang tính bổ trợ cho các FTA thế hệ mới đang nở rộ thời gian gần đây. Theo đó, APEC tiếp tục là một trong những cơ chế khu vực quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang chủ động, tích cực triển khai chủ trương hội nhập quốc tế sâu rộng. Việt Nam coi trọng và phát huy vai trò tại các cơ chế hợp tác châu Á - Thái Bình Dương. Việt Nam cũng đang cùng các nước nỗ lực thúc đẩy việc thành lập Khu vực Mậu dịch Tự do Châu Á- Thái Bình Dương (FTAAP) thông qua việc Việt Nam là 1 trong 13 thành viên tham gia Nhóm Dự thảo Nghiên cứu Chiến lược chung về các vấn đề liên quan đến FTAAP.

Tham gia APEC, Việt Nam có nhiều cơ hội:

Thứ nhất, Việt Nam có thêm một diễn đàn đa phương phục vụ mục đích đối ngoại, giúp, giảm thiểu tình trạng bị các cường quốc lớn phân biệt đối xử, nâng cao vị thế của ta trên trường quốc tế.

Thứ hai, thông qua các hoạt động hợp tác kinh tế đa phương trên nhiều cấp độ, Việt Nam có điều kiện thuận lợi học hỏi kinh nghiệm và kỹ năng trong quản lý và điều hành nền kinh tế, nắm bắt các thông tin về chiều hướng phát triển của thế giới để định hướng và điều chỉnh chính sách trong nước.

Thứ ba, Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ các chương trình Hợp tác kinh tế kỹ thuật ECOTECH trong APEC. Chương trình này bao trùm nhiều lĩnh vực hợp tác với hàng trăm dự án được triển khai, tập trung vào những vấn đề liên quan đến hợp tác, trao đổi kinh nghiệm về phát triển nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm quản lý, phát triển cơ sở hạ tầng, tiếp nhận thông tin, phát triển thị trường...

Thứ tư, nâng cao khả năng quản lý, kinh doanh, mở rộng quan hệ thương mại đầu tư và thâm nhập thị trường.

Thứ năm, trao đổi kinh nghiệm, tạo thêm động lực thúc đẩy phát triển nội lực của các doanh nghiệp và điều chỉnh cơ cấu kinh tế trong nước, tăng tính cạnh tranh trong khu vực.

Mặc dù có nhiều thuận lợi và cơ hội nhưng việc tham gia vào quá trình hợp tác APEC cũng có nhiều khó khăn, thách thức, trong đó có cả những thách thức chủ quan và khách quan.

Trước hết, nhận thức về APEC trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của cán bộ, giới doanh nghiệp, quần chúng nhân dân còn nhiều hạn chế. Vấn đề này một phần do công tác, tuyên truyền, phổ biến về APEC mới chỉ được thực hiện ở mức độ nhất định cả về nội dung và đối tượng. Mặt khác, một bộ phận lớn các doanh nghiệp còn tỏ ra thờ ơ, chưa nhận thức được đầy đủ về vai trò và lợi ích mà APEC mang lại cho chính bản thân họ. Đây chắc chắn là một trong những cản trở lớn nhất đối với nền kinh tế khi Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, trong đó có sự hội nhập vào APEC. Bên cạnh đó, do chúng ta đang trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ quản lý tập trung sang cơ chế thị trường, những hạn chế về nhân lực trên cả khía cạnh chất và lượng đã gây cản trở đáng kể đến hiệu quả của các nỗ lực hội nhập kinh tế kể từ khi Việt Nam mở cửa. Sự thiếu đội ngũ cán bộ giỏi có chuyên môn và kinh nghiệm trong hợp tác kinh tế quốc tế và kinh doanh quốc tế, cùng với sự hiểu biết hạn chế về cơ chế thị trường và sự vận hành của nó, các học thuyết, các qui định của thương mại quốc tế và các vấn đề nổi cộm trong thương mại quốc tế đang gây cản trở cho việc tham gia một cách xây dựng và chủ động trong hợp tác APEC. Thêm nữa, do năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam nhìn chung còn nhiều yếu kém so sánh tương quan với các nền kinh tế khác nên khi tham gia APEC, thực hiện các chương trình hành động APEC có thể sẽ mang lại nhiều bất lợi đối với doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam. Chúng ta có thể thấy các bất lợi này trên một số khía cạnh như sự phân biệt đối xử giữa các nền kinh tế thành viên với Việt Nam, hay sự bất lợi trong cạnh tranh của hàng hoá và dịch vụ Việt Nam so với một số nền kinh tế khác có cơ cấu kinh tế tương đồng như Trung Quốc, Thái Lan khi các nền kinh tế này được hưởng các ưu đãi thương mại từ các nền kinh tế phát triển APEC khác như GSP từ Nhật Bản hay Hoa Kỳ. Các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực xuất khẩu hàng hoá dịch vụ liên quan đến  hàng nông sản, chế biến thuỷ hải sản, dệt may và thủ công mỹ nghệ sẽ có thể gặp khó khăn trong ngắn hạn khi bị áp dụng các hạn chế bởi hàng rào phi quan thuế và các biện pháp quản lý hành chính từ các nền kinh tế khác.

Việt Nam tham gia APEC trong bối cảnh có nhiều bất lợi hơn so với nhiều thành viên khác của APEC. Việt Nam là nước đang phát triển, có nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi và nhất là Viêt Nam hiện nay chưa được nhiều nước công nhận là nước có nền kinh tế thị trường (tính đến nay mới có 69 quốc gia và vùng lãnh thổ công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường). Chính vì thế mà việc ta tham dự APEC có nhiều hạn chế, nhất là khả năng phát triển những kết quả đạt được của APEC liên quan đến tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại. Do vậy, trong thời gian tới, việc tham gia APEC sẽ tập trung vào việc: (i) Tiếp thu kinh nghiệm của APEC để rà soát, sửa đổi, bổ sung chính sách trong nước phù hợp với điều kiện của ta và các chuẩn mực quốc tế. Hiện nay, APEC đã xây dựng nhiều bộ nguyên tắc và danh mục lựa chọn, tài liệu tổng kết kinh nghiệm của các thành viên, cùng với nhiều tài liệu tham khảo khác. Đây là nguồn tài liệu tham khảo tốt cho Việt Nam trong quá trình sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật; (ii) Thông qua hợp tác APEC để thúc đẩy đào tạo phát triển nguồn nhân lực theo tinh thần chỉ đạo của Đảng và Chính phủ về hội nhập kinh tế quốc tế; (iii) Tiếp tục đẩy mạnh việc tham gia các hoạt động của APEC theo hướng có chọn lọc; (iv) Tăng cường phổ biến thông tin và kết quả hợp tác APEC. Cần tập trung cho các đối tượng hưởng lợi và có liên quan trực tiếp như các doanh nghiệp, nhà đầu tư, các cơ quan quản lý trung ương và địa phương. Tuy nhiên, cũng cần có sự chú trọng thích đáng tới các đối tượng xã hội khác nhau nhằm nâng cao hiểu biết và sự ủng hộ đối với tiến trình hợp tác APEC./. 

Ths. Nguyễn Thành Long Văn phòng Ban chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế