Hỏi đáp

  • Bộ trưởng Bộ Công Thương trả lời về TPP

    • Ngành Dệt may và Da giày được cho là có nhiều lợi thế nhất khi tham gia Hiệp định TPP, nhưng giá trị gia tăng lại thấp. Vậy, Việt Nam giải quyết vấn đề này như thế nào?

      Trả lời:

      Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Ngành Dệt may hiện nay là một trong những ngành mang lại kim ngạch xuất khẩu lớn cho cả nước, đứng trong tốp đầu những sản phẩm hàng hóa mà Việt Nam xuất khẩu ra nước ngoài. Qua TPP rất nhiều lĩnh vực của chúng ta có lợi thế, vì thuế nhập khẩu trong các nước TPP sẽ giảm xuống thậm chí ở mức bằng 0%. Cho nên ngành Dệt may là một trong những ngành, tôi nghĩ rằng sẽ có tốc độ tăng trưởng trong xuất khẩu thời gian tới đây rất cao, từ đó thúc đẩy sản xuất trong nước. 

      Tuy nhiên, bên cạnh lợi thế đó, ngành Dệt may cũng phải đương đầu với những khó khăn. Thứ nhất là, tỷ lệ phụ kiện phụ tùng phụ phẩm chúng ta sản xuất tại Việt Nam để làm ra sản phẩm dệt may còn đang thấp, hiện nay khoảng 50%, 50% còn lại phải nhập từ bên ngoài. Vì thế vấn đề đặt ra đối với ngành Dệt may là vẫn phải cố gắng để nâng cao hàm lượng sản xuất trong nước. Thứ hai là, làm tốt hơn công tác thu hút kêu gọi đầu tư, kể cả đầu tư của doanh nghiệp trong nước lẫn doanh nghiệp đầu tư của nước ngoài để chúng ta xây dựng các cơ sở sản xuất các linh kiện phụ tùng đó tại Việt Nam. 

      Như vậy, khi nâng được tỷ lệ phụ tùng, linh kiện, vật liệu sản xuất tại Việt Nam, chắc chắn giá trị gia tăng ngành Dệt may sẽ lớn hơn. Đây là kỳ vọng cũng như quyết tâm của ngành Dệt may, của Hiệp hội Dệt may Việt Nam trong quá trình được tham vấn khi đàm phán Hiệp định TPP.

    • Nhiều bà con nông dân nhất là người chăn nuôi lo lắng, bởi vì nhiều ý kiến cho rằng ngành chăn nuôi gặp nhiều khó khăn nhất với TPP. Họ lo lắng như vậy có đúng không?

      Trả lời:

      Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Việc bà con nông dân quan tâm là có cơ sở. Bởi vì, khi chúng ta mở cửa thị trường, chúng ta cũng không thể hạn chế việc tạo điều kiện cho hàng hóa của nước ngoài, trong đó có cả hàng nông sản thực phẩm được xuất khẩu vào Việt Nam.

      Một mặt, nó sẽ là tác nhân thuận lợi cho người tiêu dùng có điều kiện lựa chọn hàng hóa rộng rãi hơn, với chất lượng cao và giá cả phù hợp, mẫu mã hấp dẫn. Nhưng ngược lại, đúng là trong lĩnh vực nông nghiệp, nhất là trong lĩnh vực chăn nuôi, đây là một trong những lĩnh vực chúng ta còn yếu do tính chất sản xuất của chúng ta còn nhỏ lẻ, phân tán, manh mún, năng suất lao động còn thấp. Chính vì thế, trong đàm phán không chỉ riêng trong đàm phán TPP, mà kể cả trong các hiệp định trước đây, chúng ta bao giờ cũng cố gắng để các nước chấp nhận cho Việt Nam có một lộ trình tương đối dài, bảo hộ một cách hợp lý nhất những sản phẩm chúng ta còn yếu, nhưng sau lộ trình đó chúng ta phải vươn lên.

      Tôi nghĩ rằng, trong lĩnh vực chăn nuôi, chúng ta cũng thực hiện đúng chỉ đạo của Chính phủ, đó là cố gắng lựa chọn và thuyết phục đối tác chấp nhận lộ trình đủ dài cho chúng ta vươn lên. Tuy nhiên, lộ trình đó là chưa đủ. Bản thân chúng ta phải cố gắng, nhất là cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp, chúng ta sẽ phải có những mô hình sản xuất mới tập trung hơn, quy mô hơn để có điều kiện áp dụng công nghệ sản xuất tiên tiến, kỹ thuật hiện đại, qua đó nâng cao năng suất lao động. Tôi nghĩ rằng, cái này chắc chắn Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng với các địa phương, các bộ các ngành sẽ tiếp tục thực hiện đề án tái cơ cấu ngành Nông nghiệp đã được Chính phủ phê duyệt và sẽ có những biện pháp cụ thể hơn để trong thời gian lộ trình cho phép vươn lên, thu hẹp khoảng chênh trong trình độ phát triển nông nghiệp Việt Nam với các nước.

      Tôi xin khẳng định rằng, trong đàm phàn và trong chỉ đạo của Chính phủ cũng như của Trung ương, lĩnh vực nông nghiệp là lĩnh vực cần được quan tâm, người nông dân là đối tượng cần được quan tâm. Vì vậy, chúng ta sẽ tìm đủ mọi cách để biến thách thức, khó khăn đó thậm chí thành cơ hội thuận lợi của chúng ta trong thời gian tới.

    • Nhiều ý kiến nêu rằng, TPP là cơ hội để Việt Nam đổi mới công nghệ khi chúng ta có thể nhập những máy móc thiết bị từ những nước phát triển với giá rẻ hơn?

      Trả lời:

      Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Một nội dung rất quan trọng của Hiệp định TPP đó là Chương về mở cửa thị trường dịch vụ và đầu tư. Đúng là qua Hiệp định TPP có rất nhiều cơ hội cho chúng ta thu hút được đầu tư từ các doanh nghiệp, các tập đoàn kinh tế, các doanh nghiệp lớn của các nước TPP vào đầu tư ở Việt Nam, nhất là những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn và cũng là có nhiều dự án hiện nay chúng ta đang rất cần thiết nhưng sự quan tâm của nước ngoài chưa nhiều. Qua TPP, chắc chắn rằng sẽ có cơ hội rất lớn cho chúng ta thực hiện chính sách thu hút đầu tư nước ngoài trong những lĩnh vực hết sức quan trọng, kể cả từ sản xuất đến công trình kết cấu hạ tầng. Đây cũng là một cơ hội để chúng ta tận dụng, bổ khuyết cho những lĩnh vực đầu tư mà lâu nay đang thiếu. Thiếu vì do không có vốn đầu tư, thiếu vì do trình độ công nghệ chưa đáp ứng được yêu cầu. Tôi nghĩ rằng, đây là một cơ hội chúng ta cần tận dụng.

    • Việt Nam sẽ cải cách hành chính như thế nào sau Hiệp định TPP?

      Trả lời:

      Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Các yêu cầu của Hiệp định TPP rất cao, trong đó có việc thực thi các khung khổ pháp lý, bao gồm những quy định có liên quan đến lĩnh vực thương mại, kinh tế đầu tư và một số lĩnh vực khác. Thực ra những việc này hiện nay chúng ta cũng đang làm, mà mục đích là tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa; trong đó tiếp tục sửa đổi, bổ sung một số những văn bản quy phạm pháp luật hiện nay không còn phù hợp với tình hình mới. Và đi đôi với đó là xây dựng, ban hành mới những quy định pháp luật khác. Cho nên, dù rằng có TPP hay không có TPP, chúng ta cũng tiếp tục thể chế. Vì vậy, việc chúng ta tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý là hết sức quan trọng, cần thiết và phải làm ngay để có thể bắt kịp với tiến độ khi Hiệp định đi vào thực hiện.

    • Hiện vẫn còn khoảng cách phát triển khá lớn giữa Việt Nam và các nước thành viên TPP khác, chúng ta sẽ phải làm gì để thu hẹp khoảng cách này?

      Trả lời:

      Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Với Việt Nam, chúng ta đã chủ động và tích cực hội nhập từ khá lâu. Chúng ta đã gia nhập ASEAN từ năm 1996, tham gia Hiệp định BTA với Hoa Kỳ năm 2001, Hiệp định BIT với Nhật Bản năm 2003, gia nhập WTO vào năm 2007 và tiếp theo đó là rất nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều nước trong khu vực và trên thế thế giới. Gần đây nhất, trong năm 2015, chúng ta đã ký kết thêm 2 Hiệp định FTA với Hàn Quốc và Liên minh Á-Âu, kết thúc đàm phán FTA với EU. Như vậy, có thể nói, Việt Nam không còn quá xa lạ với hội nhập kinh tế quốc tế. Mặc dù trình độ phát triển của Việt Nam còn một khoảng cách so với một số nước TPP và một số cam kết trong hiệp định này khá mới mẻ đối với chúng ta, như trong các lĩnh vực lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, doanh nghiệp nhà nước, v.v….

      Bên cạnh đó, trên thực tế, chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước cũng đang hướng tới một nền hành chính công hiệu quả, minh bạch, dễ dự đoán, phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của tất cả các hiệp định quốc tế nên việc ta tham gia Hiệp định TPP là hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc và định hướng hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước. Việc tham gia Hiệp định TPP với các tiêu chuẩn cao cũng giúp đẩy nhanh các quá trình xây dựng lại các thực thể kinh tế, đẩy mạnh cơ chế kinh tế theo định hướng thị trường, trong đó có cả vấn đề về cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước. Những chính sách này phù hợp với mục tiêu và tiêu chuẩn của Hiệp định TPP. Vì thế, ta cũng không hoàn toàn quá bị động khi thực thi các tiêu chu ẩ n của TPP. ​

      Đương nhiên, có những tiêu chuẩn cao mà Việt Nam và các nước có trình độ phát triển thấp trong TPP cần thêm thời gian để nâng cao năng lực, sửa đổi pháp luật, thủ tục, quy trình, đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ thực thi. Đối với những lĩnh vực này, Việt Nam sẽ được áp dụng những thời gian chuyển đổi thích hợp, nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật từ các nước TPP phát triển hơn để đảm bảo đến một thời điểm nào đó, ta có thể sẵn sàng thực thi, áp dụng những tiêu chuẩn ngang bằng các nước TPP phát triển. ​

    • Việt Nam cần phải làm gì để giảm thiểu những tác động tiêu cực của TPP?

      Trả lời:

      Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Để giảm thiểu những tác động tiêu cực, Việt Nam cần chú ý một số vấn đề như sau:

      Về nông nghiệp, Việt Nam sẽ phải hết sức nỗ lực, biến thách thức thành cơ hội để đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế, trong đó đặc biệt coi trọng cơ cấu lại ngành nông nghiệp, tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy ứng dụng khoa học- công nghệ, chuyển đổi sang mô hình kinh doanh trang trại, đồn điền lớn để giảm chi phí sản xuất, dễ quản lý chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, cũng như dễ ứng dụng các công nghệ sinh học vào lĩnh vực trồng trọt, canh tác, chăn nuôi, phù hợp với việc xây dựng các chiến lược về nông nghiệp. ​

      Về thể chế, để thực thi cam kết trong TPP, Việt Nam sẽ phải điều chỉnh, sửa đổi một số quy định pháp luật về thương mại, đầu tư, đấu thầu, sở hữu trí tuệ, lao động, môi trường… Tuy nhiên, như kinh nghiệm gia nhập WTO đã chỉ ra, với sự chuẩn bị nghiêm túc và nỗ lực cao độ, ta có thể thực hiện thành công khối lượng công việc này, nhất là khi ta được quyền thực hiện theo lộ trình. ​

      Về mặt xã hội, với cơ hội mới có được từ Hiệp định TPP, ta sẽ có điều kiện để tạo công ăn việc làm mới, giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế sang các ngành ta thực sự có lợi thế cạnh tranh. Ngoài ra, Nhà nước cũng cần có các các biện pháp trợ giúp để chủ động xử lý kịp thời các tác động tiêu cực có thể xảy ra trong đó có việc tổ chức đào tạo lại đội ngũ lao động. Với thời gian, thu hút đầu tư nước ngoài tăng lên, cơ cấu sản xuất sẽ được điều chỉnh và nhiều việc làm mới sẽ được tạo ra.

    • Quá trình đàm phán Hiệp định TPP đã hoàn tất, xin cho biết về tiến trình thực hiện TPP tiếp theo đối với Việt Nam trong thời gian tới?

      Trả lời:

      Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: Sau khi kết thúc đàm phán, các nước sẽ tiến hành các thủ tục rà soát pháp lý để chuẩn bị cho việc ký kết chính thức và bắt đầu trình các cơ quan có thẩm quyền phê chuẩn Hiệp định. Quá trình này thông thường kéo dài tối thiểu là 18 tháng. Đây cũng là khoảng thời gian để các nước tham gia chuyển bị điều kiện cần thiết để có thể thực hiện được tốt Hiệp định.

      Về phía chúng ta, trên cơ sở thỏa thuận chung giữa các nước TPP, Bộ Công Thương và Đoàn đàm phán Chính phủ sẽ công bố chính thức toàn văn của hiệp định TPP cho công chúng tham khảo và phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan triển khai việc rà soát và phê chuẩn hiệp định theo Luật ký kết, gia nhập và thực hiện Điều ước quốc tế. Ngoài ra, do tầm quan trọng của Hiệp định TPP, dự kiến Hiệp định sẽ được báo cáo Ban chấp hành Trung ương Đảng cho ý kiến chỉ đạo trước khi bắt đầu quá trình phê chuẩn Hiệp định.

      Chính phủ đã có các chỉ đạo để các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ để nhanh chóng hoàn thành dự thảo báo cáo Ban chấp hành Trung ương. Như đã trình bày, thời gian phê chuẩn Hiệp định cũng là thời gian để chúng ta chuẩn bị các công việc cần thiết, trong đó tập trung vào việc điều chính hệ thống pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường năng lực cạnh tranh để có thể tận dụng được cơ hội và vượt qua thách thức khi Hiệp định TPP có hiệu lực.

    • Việt Nam sẽ được hưởng lợi như thế nào từ TPP và những lĩnh vực nào sẽ phải chịu tác động tiêu cực?

      Trả lời:

      Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: ​ Hiệp định TPP sẽ đem lại nhiều lợi ích cho Việt Nam, thể hiện trên các mặt như sau: ​ ​

      Về mặt kinh tế, theo tính toán của các chuyên gia kinh tế độc lập, TPP sẽ giúp GDP của Việt Nam tăng thêm 23,5 tỷ USD vào năm 2020 và 33,5 tỷ USD vào năm 2025. Xuất khẩu sẽ tăng thêm được 68 tỷ USD vào năm 2025. Đáng chú ý là việc các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Nhật Bản và Canada giảm thuế nhập khẩu về 0% sẽ giúp tạo ra “cú hích” lớn đối với hoạt động xuất khẩu cua nước ta. Các ngành xuất khẩu quan trọng như dệt may, giày dép, thủy sản... nhiều khả năng sẽ có bước phát triển vượt bậc về kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường này.

      Ngoài ra, tham gia TPP sẽ giúp ta có được các cơ hội mới từ chuỗi cung ứng mới hình thành sau khi TPP có hiệu lực. Các nước TPP chiếm tới 40% GDP và 30% thương mại toàn cầu, lại bao gồm các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Nhật Bản, chắc chắn sẽ mở ra rất nhiều cơ hội khi chuỗi cung ứng mới hình thành. Thêm vào đó, cam kết trong TPP về dịch vụ và đầu tư dự kiến sẽ có tác dụng tích cực trong việc cải thiện môi trường đầu tư, góp phần thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài. ​

      Về mặt thể chế, cũng như tham gia Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tham gia TPP sẽ là cơ hội để ta tiếp tục hoàn thiện thể chế, trong đó có thể chế kinh tế thị trường, một trong ba đột phá chiến lược mà Đảng ta đã xác định; hỗ trợ cho tiến trình đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế của ta, đồng thời giúp ta có thêm cơ hội để hoàn thiện môi trường kinh doanh theo hướng thông thoáng, minh bạch và dễ dự đoán hơn, từ đó thúc đẩy cả đầu tư trong nước lẫn đầu tư nước ngoài. Đặc biệt, việc hoàn thiện và tăng cường công tác bảo hộ quyền SHTT sẽ mở ra cơ hội thu hút đầu tư vào những lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao, thí dụ như sản xuất dược phẩm, trong đó có thuốc sinh học (đặc biệt là với vắcxin và một số sản phẩm ta có bước phát triển mạnh trong các năm qua). Thêm vào đó, Hiệp định TPP với các tiêu chuẩn rất cao về quản trị minh bạch và hành xử khách quan của bộ máy Nhà nước sẽ giúp ta tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN; thúc đẩy hoàn thiện bộ máy theo hướng tinh gọn, trong sạch, vững mạnh; đẩy mạnh cải cách hành chính; tăng cường trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương và phòng chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu.

       Về mặt xã hội, tham gia TPP sẽ tạo ra các cơ hội giúp nâng cao tốc độ tăng trưởng. Hệ quả là sẽ tạo thêm nhiều việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần xoá đói giảm nghèo. Tăng trưởng kinh tế cũng giúp ta có thêm nguồn lực để cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Do nhập khẩu từ Hoa Kỳ và các nước TPP chưa có FTA với ta phần lớn là không cạnh tranh trực tiếp, nên nếu có một lộ trình giảm thuế hợp lý, kết hợp với hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, ta có thể xử lý được các vấn đề xã hội nảy sinh do tham gia TPP. Đặc biệt, do Hiệp định TPP bao gồm cả các cam kết về bảo vệ môi trường nên tiến trình mở cửa, tự do hóa thương mại và thu hút đầu tư sẽ được thực hiện theo cách thân thiện với môi trường hơn, giúp ta tăng trưởng bền vững hơn. Tuy nhiên, tham gia TPP cũng đặt ra một số thách thức nhất định đối với Việt Nam. ​

      Về kinh tế, thách thức lớn nhất là sức ép cạnh tranh, đặc biệt là trong lĩnh vực chăn nuôi. Mặc dù Việt Nam có thế mạnh trong nhiều lĩnh vực nông nghiệp nhưng sức cạnh tranh của chúng ta trong một số ngành nghề chưa thực sự tốt, ví dụ như chăn nuôi. Dự kiến đây sẽ là ngành gặp nhiều khó khăn nhất khi cam kết TPP có hiệu lực. Đối với các ngành kinh tế khác, cạnh tranh cũng có thể xảy ra nhưng ở mức độ không lớn bởi vì các nền kinh tế TPP hiện nay có cơ cấu mặt hàng xuất khẩu mang tính bổ sung hơn là mang tính cạnh tranh với cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam.

      Về xây dựng pháp luật, thể chế, các tiêu chuẩn cao về quản trị minh bạch và hành xử khách quan của bộ máy Nhà nước sẽ đặt ra những thách thức lớn cho bộ máy quản lý. Tuy nhiên, đây cũng là những tiêu chuẩn mà chúng ta đang hướng đến để xây dựng một Nhà nước pháp quyền XHCN, thực sự của dân, do dân và vì dân, với đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất, năng lực, kỷ luật, kỷ cương. ​

      Về mặt xã hội, cạnh tranh tăng lên khi tham gia TPP có thể làm cho một số doanh nghiệp, trước hết là các doanh nghiệp vẫn dựa vào sự bao cấp của Nhà nước, các doanh nghiệp có công nghệ sản xuất và kinh doanh lạc hậu rơi vào tình trạng khó khăn (thậm chí phá sản), kéo theo đó là khả năng thất nghiệp trong một bộ phận lao động sẽ xảy ra. Tuy nhiên, do phần lớn các nền kinh tế trong TPP không cạnh tranh trực tiếp với ta, nên ngoại trừ một số ít ngành nông nghiệp, dự kiến tác động này là có tính cục bộ, quy mô không đáng kể và chỉ mang tính ngắn hạn.